Başlıktaki soru absürt geliyor değil mi? Ama cevabı tarihin o utanç dolu, karanlık sayfalarında son derece net ve soğuk bir şekilde duruyor. Evet, bildiğiniz; demir… Tarih; kralların zaferlerini, komutanların nutuklarını altın harflerle yazmayı sever. Ama o süslü kitaplar, insanlığın yüzüne tokat gibi çarpan karanlık, hakikatleri yazmaya sıra geldiğinde aniden dilsizleşir. 18. yüzyıla, Transatlantik köle ticaretinin ve sömürgeciliğin en vahşi yıllarına gidelim. Pamuk ve şeker kamışı tarlalarında, insanlığından soyutlanmış biçimde çalıştırılan insanların yüzüne takılan o ağır, kafesli demir maskeleri hatırlayın. Bilinen adıyla Escrava Anastácia’ların, ismi tarihten silinmiş milyonların yüzüne geçirilen o paslı zindanları…
Tarladaki efendilerin görünürdeki bahanesi basitti; "İşçiler açlıktan ürünleri yemesin, şeker kamışını emmesin, meyveleri çalmasın." Ne kadar masum, ne kadar mülkiyetçi bir kılıf, öyle değil mi? Ama o maskelerin arkasındaki asıl gerçek, görünenden bin kat daha alçakçaydı. O ağır demir kafesler; bir insanın itiraz etmesini, yanındaki kader ortağıyla iki kelam etmesini, hakkını aramak için örgütlenmesini ve en önemlisi… Acıdan avazı çıktığı kadar çığlık atmasını engellemek için tasarlanmıştı. Maskenin en korkunç, en canice detayı ise, ağzın içine uzanan o soğuk metal plakaydı. O kilitli kafes kafaya geçirildiğinde, içerideki metal plaka dilin üzerine otururdu. Köleleştirilen insan ne zaman konuşmaya çalışsa, ne zaman acıdan yutkunsa ya da bir haksızlığa karşı sesini yükseltse; o soğuk demir eti keser, ağzın içini kan gölüne çeviren amansız bir işkenceye dönüşürdü. O demir maskeler sadece bedeni hapsetmiyordu. Doğrudan insanın ruhunu, iradesini, haysiyetini ve yaşama hevesini unufak etmek için dövülmüştü o demircide. Ağzı kilitli, kafası demirden bir zindanın içinde, güneşin altında saatlerce çalışan bir insanın hissettiği tek şey öfke değil; insanlığa duyduğu o büyük hayal kırıklığıydı. O gün o tarlalarda, o paslı maskelerin ardında kan boğulurken sessizce can veren insanların ahı, bugün hâlâ tarihin ve modern dünyanın o koridorlarında yankılanıyor. Peki, bitti mi sanıyorsunuz? O gün kölelerin ağzına demir maske takan zihniyet, bugün şekil değiştirdi sadece. Dün demir kafeslerle bastırılan çığlıklar bugün ekonomik baskılarla, sansürle, ötekileştirmeyle, muktedirlerin kurduğu süslü ama kaskatı düzenlerle bastırılıyor. Yöntemler inceldi, araçlar modernize oldu ama insanın insanı ezme arzusu hiç değişmedi.
Şimdi durup soralım kendimize; insanlık, geçmişin bu karanlık ve kanlı yüzüyle gerçekten helalleşebildi mi? Işıl ışıl parlayan o batı medeniyetinin, devasa şirketlerin ve kulelerin temelinde, ağzına demir kenetlenmiş insanların kanı ve teri yok mu? Birkaç yüz yıl önce mülk sayılan insanlara yapılanların hesabı gerçekten soruldu mu, yoksa üstü süslü kelimelerle örtülüp "tarih" denilerek geçiştirildi mi? Tarih zaferleri yazadursun, o tarlada ağzı kilitli ölen her bir insanın sessiz çığlığı, vicdanı kurumamış herkesin kulağında patlamaya devam edecek. Çünkü bastırılan her çığlık, geleceğe bırakılmış patlamaya hazır bir bombadır. Ve insanlık, o paslı demirlerin hesabını vermedikçe asla gerçekten özgür olamayacak.
