Dünyadaki tüm siyasal sistemlerin temelinde, devletin düzenleme, yönlendirme ve denetleme işlevinin hangi ölçüde olacağı sorusunun cevabı yatmaktadır. Kısaca devlet nelere karışmalı, nelere karışmamalıdır? Devlet her alanı düzenlemeli diyenler kendilerini solcu, sosyalist veya komünist olarak nitelerken, liberal görüşte olanlar ise devletin yalınızca iç ve dış güvenliği sağlaması, adalet mekanizmasını kurmasını özelikle ekonomiye müdahale etmemesi gerektiğini savunmuşlardır. 1990 yılına kadar süren bu fikir çatışmaları Sovyetler Birliği’nin çöküşüyle birlikte liberal görüşün lehine sonuçlanmıştır. Günümüzde siyasal sistemi sosyalizme yakın olan Çin ve Küba’ da bile ekonomi liberal esaslara göre işlemektedir.
Sosyal, siyasi ve hukuk alanında devletin ne kadar müdahaleci olması gerektiği yazımızın konusu değildir. Bu konular başka mecralarda tartışılmaya devam edecektir. Ben ekonomi alanında devletin düzenleme-yönlendirme-denetleme işlevinin nasıl olması gerektiği hakkındaki düşüncelerimi sizlerle paylaşmak istiyorum.
Ekonomide devlet hiç bir şeye karışmasın, bireyler istedikleri gibi hareket etsin düşüncesi ne gibi sonuçlar doğurmaktadır? Ülkemizde ve dünyada devletin düzenleme-yönlendirme ve denetleme yapmadığı alanlarda suiistimallerin yaşandığı bir gerçektir. Banker, bankacılık ve kripto para skandalları hafızamızdaki tazeliğini korumaktadır. Saadet zincirine benzeyen diğer uygulamalarda da benzeri sonuçların yaşanması kaçınılmaz görülmektedir.
Ekonomik faaliyetlerin yürütüldüğü tüm alanlarda devlet yasa, yönetmelik ve kararlarla mutlak surette “kuralları” oluşturmalıdır. Kurallar basit, anlaşılır, uygulaması kolay olmalı, işleyişi aksatmamalı, bürokratik engellere dönüşmemelidir. Her şeyden önemlisi “adil rekabeti” sağlamalıdır. Bir takım kişi veya kurumlara kamu kaynaklarının aktarılmasına hizmet etmemelidir. Üretimin, istihdam artışının ve büyümenin önünü açmalıdır. Sonuçta yapılacak bütün düzenlemeler ülkemizin refah seviyesini artırmaya dönük olmalıdır.
Kuralların yukarıda anlatıldığı gibi oluşturulması oldukça önemlidir. Ne var ki yeterli değildir. İstenilen sonuçların elde edilmesi için uygulamanın denetlenmesi, kurallara uymayanların istisnasız, ayrım gözetmeksizin, yasadaki öngörülen cezalara tabi tutulması gerekmektedir. Her hangi bir sebepten dolayı yapılacak istisnalar, suiistimallere neden olacak oluşacak zararın toplumca ödenmesi kaçınılmaz olacaktır.
Saygılarımla,
