Azerbaycan Ermenistan savaşı, Türklerin kökenini yeniden gündeme getirdi. Önceliğimiz, Orta Asya’dan batıya doğru göç eden Türk boyları ve bunların tarihsel süreçteki, değişimleri, coğrafi yerleşimleri, kurdukları devletler… Bu gün gündem olan Azerbaycan Türkleri kimdir.? Kökleri, hangi Türk boyuna dayanmaktadır? Öncelikle, Grek, Pers,Çin,Hint ve bilhassa Rus tarih kaynaklarında daha çok bilgi içeren, Türk boylarından İskitleri ele alacağız. Göreceğiz ki Türkler bin yıldır değil, binlerce yıldır Avrupa’da, Kafkasya’da Ural ötesinde vardır. Bazılarının iddia ettiği gibi, 1071’den beri Anadolu’da, Kafkasya ‘da, Avrupa’da değil Türkler…Çok daha gerilerde bu coğrafyada Türkler var. Hanlıklar, Hakanlıklar ve Krallıklar, İmparatorluklar kurmuşlar, sayısız devlet yönetmişler bu coğrafyada…

Tarihin en eski Türk devletlerinden biri olan, İskitlerle başlayalım…

İSKİTLER: M.Ö.VII yüzyılda, Avrupa ile Asya’nın batı kesiminde, Tuna ile Volga ırmakları arasındaki bölgede yaşamış bir Orta Asya kavmidir. Karadeniz’in kuzey kısımlarında daha önceleri yaşayan Kimmerler, Türkistan ve Batı Sibirya’dan gelen İskitler tarafından dağıtılmışlar ve Güney Rusya bozkırlarının dışına sürülmüşlerdir.

İskitler, doğuda Çin Seddi’nden batıda Tuna nehrine kadar, 40. ve 50. paraleller arasında, yaklaşık 7000 kilometreden fazla bir sahaya yayılmışlardır (Piotrovsky 1976: 6). Bunun sonucunda, çeşitli kavimler tarafından tanınmışlar ve bunların yazılı belgelerinde adlarından bahsedilerek, haklarında bilgiler verilmiştir. İskit adına ve onlarla ilgili bilgilere Grek kaynaklarında, Pers çivi yazılı metinlerinde, Asur ve Çin yıllıklarında rastlanmaktadır. Adı geçen kaynak, metin ve yıllıklar, dil, kültür ve coğrafya bakımından birbirinden farklı kavimlere ait olduğundan İskit adı bu belgelerde değişik şekillerde geçmektedir.

Yunanlılar tarafından İskit (Skuthoi), İranlılar tarafından “Saka” adı ile anılan bu kavim Hintlilerce “Caka” diye biliniyordu. İskitler kendi bölgelerinde zamanlarının en ileri uygarlığını kurmuş olmalarına karşın, sonraları çeşitli nedenlerle imparatorluk dağılmış ve halk başka ülkelere göç etmiştir. Ünlü tarihçi Herodot, İskit adının, Karadeniz’in kuzeyinde yaşayan yerli halkın kullandığı “Skolot” ya da “Oskolot” sözcüğünden geldiğini ileri sürmektedir. Eski dönem coğrafyasında, Karadeniz’in kuzey bölgesine İskitya adı verilmektedir. Bu bölgenin mi kavme, yoksa kavmin mi bu bölgeye, adını verdiği tarihçiler arasında tartışma konusudur. Ayrıca, İskit adını bu kavimin mi kendisine verdiği, yoksa bu kavim hakkında bilgilerin merkezi olan Yunan kaynaklarının sahibi olan, Grek tarihçilerinin mi bu adı taktığı da tartışmalı konular arasındadır. Yaşadığı coğrafya ve köken hakkında farklı teoriler vardır.

İranlılarla beraber Türklerin de Sakalar diye andığı bu kavimin ilk yurtlarının Tanrı Dağları, Fergana ve Kaşgar bölgesi olduğu benimsenmektedir. Sakaların ilk boyları M.Ö.VIII yüzyılda bu bölgeden batıya göç etmişlerdir. Bu göç edenlerden bir grubun Aral gölü dolayında, Seyhun nehri ağzı çevresinde yerleştikleri, diğer bir grubun ise, Hazar Denizi‘nin kuzeyinden geçerek Güney Rusya’ya gittikleri ve o tarihlerde o bölgede yaşamakta olan Kimmerleri Kafkasya‘nın güneyine, Ön Asya’ya doğru göçe zorlayarak, yerlerini aldıkları kesin olarak bilinmektedir. İskitlerin konuştukları dil ile İran dili arasında bazı benzerlikler olması nedeniyle, tarihçilerin bir kısmı da İskitleri İran asıllı olarak benimsemek eğilimindedir. İskitlerin geldikleri bölgenin Türkistan olması İskitlerin bir Türk kavimi olduğu konusunda daha güçlü bir kanıtıdır.

Hadrian (MS 76–138) döneminde yaşamış, antik Yunanlı bir yazar olan Dionysius Periegetes tarafından çizilmiş haritada da; Hazar Denizinden başlayıp Doğu Avrupa’yı kapsayan alanın İskit ülkesi, Romanya ve Balkanların Dacian, Azak Denizi civarının Sarmat, Hazar Denizinden itibaren Kırgız steplerinin Massaget (Masgut), Hazar Denizinin güneyinin ise Saka ve Soğdak bölgeleri olarak gösterildiği görülmektedir.

İskitler için, Grek kaynaklarında “Skythai”, Asur kaynaklarında “Ashguzai”, Pers kaynaklarında “Saka” ve Çin kaynaklarında “Sai” tabirleri kullanılmaktadır.

Herodot, İskitlerin Asya’da yaşadığını, Massagetlerin (Masgutlar) baskısı nedeniyle Kimmerlerin topraklarına doğru yöneldiklerini, Kimmerlerin daha önceden tanıdıkları İskitlerle savaşmak istemediğini ve bölgeden ayrıldıklarını, Kimmerler’den sonra Anadolu topraklarına geçen İskitlerin Medes topraklarına girmesi üzerine Pers Kralı Darius’un İskitlere savaş açtığını, başka bölgelerde birçok savaş kazanan Darius’un İskitler karşısında ağır bir yenilgiye uğradığını belirtmektedir.

İskitler hakkındaki bilgilerin çoğunluğu Yunan kaynaklarından gelmektedir. Herodot tarihi ise İskitlerin Asya’dan geldiklerini ve Massagetlerin baskısı ile Batı’ya göç etmeye zorlandıklarını belirtmektedir. Ayrıca İran İmparatoru Darius‘un İskit ülkesini ele geçirmek için açtığı savaşı anlatırken, Herodot, İskitlerin kesinlikle İranlılara benzemediğini açıklamaktadır. İran da tıpkı Anadolu gibi tarihin çeşitli dönemlerinde birçok kavimin gelip yerleştiği bir bölge olduğundan, birçok kavim veya boy ile kültürel etkileşimi olmuştur. Herodot’un tanımlamasına göre, İskitler kentlere yerleşmiyorlardı. Beraberlerinde götürdükleri atlı arabalarda yaşıyorlardı.

12 Ekim Pazartesi günü devam edeceğiz.