Son zamanlarda ülkemizde giderek artan gıda zehirlenmeleri, kamu sağlığı açısından endişe verici boyutlara ulaştı. Özellikle ısıl işlem görmüş gıdaların, (et, tavuk, sucuk, salam, sosis vb.) satıldığı restoranlar, marketler, seyyar satıcılar, toplu yemek hizmeti sunan catering firmaları merkezli yaşanan bu zehirlenmeler, akıllara "Gıda güvenliği konusunda yeterince denetim yapılıyor mu?" sorusunu getirmekte.
Özellikle son günlerde ülkemizim birçok şehrinde gıda zehirlenmeleri pik yaptı. Hastaneler doldu, taştı! Ölüm vakaları bile yaşandı maalesef. Artan gıda zehirlenmelerinin nedenleri neler? Bu ciddi halk sağlığı sorununun önüne nasıl geçilir? Atılması gereken adımlar nelerdir? Gelin hep birlikte bir göz atalım.
***
Gıda zehirlenmeleri genellikle gıdaların üretim, hazırlama, saklama ve servis aşamalarındaki hijyen ve güvenlik kurallarına uyulmaması sonucu ortaya çıkar. Gıda mühendisleri, gıda zehirlenmesinde en sık rastlanan nedenleri şu şekilde sıralıyor:
- Yetersiz pişirme: Özellikle tavuk ve et ürünleri gibi potansiyel riskli gıdaların iç kısımlarının, zararlı mikroorganizmaları öldürecek yeterli sıcaklığa ve sürede pişirilmemesi.
- Çapraz bulaşma: Çiğ gıdalardan (özellikle et, tavuk ve yumurta) gelen zararlı mikroorganizmaların, tezgâhlar, kesme tahtaları veya bıçaklar aracılığıyla pişmiş veya yemeye hazır gıdalara aktarılması.
- Uygunsuz saklama sıcaklıkları: Pişmiş yiyeceklerin, bakteri üremesinin en hızlı olduğu tehlikeli sıcaklık aralığında uzun süre tutulması.
- Kişisel hijyen eksikliği: Gıda hazırlayan personelin el yıkama gibi temel hijyen kurallarına riayet etmemesi.
- Kullanım süresi: Son tüketim tarihi geçmiş veya bozulmuş ürünlerin kullanılması.
Önleyici Tedbirler: Nasıl Önlenir?
Gıda zehirlenmesi vakalarındaki yükselişin önüne geçmek için çok yönlü ve tavizsiz bir yaklaşım benimsenmelidir. Bu, hem kamusal denetimi, hem de işletmelerin kendi iç disiplinini gerektirir.
1. Kamusal denetim ve uygulama gücü
Kamusal denetim mekanizmalarının etkinliği, gıda güvenliğinde kilit rol oynar:
- Sürekli ve habersiz denetimler: Restoran, catering firması ve seyyar satıcılar dahil olmak üzere tüm gıda işletmelerine yönelik denetimlerin sıklığı artırılmalı ve denetimlerin habersiz yapılması sağlanmalıdır.
- Yaptırımların caydırıcılığı: Gıda güvenliği ihlallerine verilen cezaların ve yaptırımların caydırıcılık seviyesi yükseltilmelidir. Tekrarlanan ihlallerde iş yeri kapatma gibi ağır yaptırımlar uygulanmalıdır.
- Personel eğitim zorunluluğu: Gıda işiyle uğraşan tüm personelin, düzenli aralıklarla hijyen ve gıda güvenliği eğitimleri alması zorunlu hale getirilmelidir.
2. İşletmelerin Sorumluluğu ve İç Denetimi
Gıda işletmeleri, hijyeni bir maliyet unsuru değil, temel bir zorunluluk olarak görmelidir:
- HACCP uygulaması: İşletmeler, Kritik Kontrol Noktalarında Tehlike Analizi (HACCP) sistemini benimseyerek gıdanın her aşamasını (tedarik, depolama, hazırlama, pişirme, servis) risk açısından kontrol altına almalıdır.
- Sıcaklık kontrolü: Pişmiş gıdaların sıcaklıklarının düzenli olarak ölçülerek kayıt altına alınması ve servis edilene kadar uygun sıcaklıkta tutulması sağlanmalıdır.
- Personel hijyeni: Personelin sık sık ve doğru şekilde el yıkaması, uygun kıyafet (bone, eldiven, önlük) kullanması zorunlu kılınmalıdır.
***
Sonuç olarak; güvenli gıda, sağlıklı bir toplumun temel taşıdır. Yetkili mercilerin denetim gücünü artırması ve gıda işletmelerinin hijyen standartlarını en üst düzeyde tutması, bu endişe verici tablonun değişmesini sağlayacak tek yoldur.
Sizce, bunca uyarı ve tavsiyeden sonra kim neyi, ne kadar anlar?
Peki, kim bu kurallara uyar, kimler bu kuralları ve yaptırımları uygular?
Son dönemlerde yaşanan gıda zehirlenmelerine ve sonuçlarına baktığımızda ise,
İnsanın aklına da gelmiyor değil hani; kimlerin elinden neler yiyoruz acaba!
İşte orası meçhul…
