Dijitalleşme ile birlikte çocukların fiziksel dünyayla kurduğu bağ evrim geçiriyor. Birleşik Krallık merkezli Kindred Squared tarafından yapılan “School Readiness” (Okula Hazır Olma) araştırması, “Tablet Nesli” olarak adlandırılan çocukların kitap okuma alışkanlıklarındaki gerilemeyi gözler önüne serdi. Araştırmaya göre her üç çocuktan biri, okula başladığında bir kitabı nasıl kullanacağını bilmiyor; sayfayı çevirmek yerine ekrandaki gibi “kaydırma” (swipe) hareketi yapıyor.
“DİJİTAL DADI” UYARISI: EKRAN EMZİK DEĞİLDİR!
2 Nisan Dünya Çocuk Kitapları Günü kapsamında değerlendirmelerde bulunan Çocuk Gelişimi Uzmanı Öğr. Gör. Elif Konar Özkan, aileleri dijital platformların risklerine karşı uyardı. Özkan, özellikle yemek yerken veya seyahat ederken çocukların eline tutuşturulan tabletlerin bir “dijital dadı” haline geldiğini belirtti.
“Ekranın hiçbir türü çocuk için bir emzik gibi kullanılmamalı. Bu durum, çocukların can sıkıntısıyla başa çıkma, hayal kurma ve kendi iç dünyasına dönme yeteneklerini köreltiyor.”
DİJİTAL PLATFORMLAR BEYNİ TEMBELLEŞTİRİYOR MU?
Özkan’a göre YouTube Kids, TikTok ve hızlı tempolu oyunlar, çocuklarda anlık dopamin salgısını tetikleyerek ödül mekanizmasını bozuyor. Bu durumun sonuçları ise şöyle:
Kısa Dikkat Süresi: Dijital uygulamalar dikkati bir saniye bile bırakmamak üzere kurgulandığı için derin odaklanma becerisi köreliyor.
Bilişsel Tembellik: Kitap okumak analiz ve sentez gerektirirken, dijital içerikler her şeyi hazır sunarak zihni durağanlaştırıyor.
Duygusal Derinlik Kaybı: Tıklama ve yüzeysel taramaya alışan çocuklar, metnin altındaki mesajları ve duygusal derinliği kavramakta zorlanıyor.
AİLELERE ALTIN TAVSİYELER: KİTAP SEVGİSİ NASIL KAZANDIRILIR?
Teknolojiyi tamamen yasaklamanın mümkün olmadığını belirten Elif Konar Özkan, “denge” vurgusu yaparak şu önerilerde bulundu:
Rol Model Olun: Çocuklar çevrelerinde elinde somut kitap tutan, kitaba zaman ve bütçe ayıran yetişkinler görmeli.
İlk Üç Yıl Kuralı: Beyin gelişimi için ilk üç yıl çocukları ekrandan mümkün olduğunca uzak tutun.
Sözlü Kültürle Başlayın: Ninniler, tekerlemeler ve masallar, kitap okuma alışkanlığına giden yolun ilk basamaklarıdır.
Etkileşimli Okuma: Kitap okurken resimler üzerine konuşun, çocuğun sorular sormasına izin verin. Bu, dijitalin parçaladığı dikkati toparlar.
Hediye Olarak Kitap: Özel günlerde kitabı değerli bir hediye olarak konumlandırın.
OKULUN ROLÜ SADECE BİLGİ VERMEK DEĞİL
Özkan, modern sistemde ailede kazanılması gereken “kitap okuma kültürü”nün artık okullara bir ödev gibi yüklendiğini ifade etti. Okulların sadece bilgi aktaran yerler olmaması gerektiğini, kütüphanelerin görünür kılınması ve öğretmenlerin “okuyan model” olarak öğrencilere rehberlik etmesi gerektiğini vurguladı.
