Ancak kendine özgü tasarımı ve tamamen el işçiliğiyle hazırlanmasıyla dikkat çeken ayakkabılar, kentte sayıları giderek azalan ustaların ellerinde yaşatılmaya devam ediyor.
Geçmişte özellikle takım elbiselerin altında sıkça tercih edilen yumurta topuk ayakkabılar, bir dönem erkek giyiminin adeta tamamlayıcı parçalarından biri olarak görülüyordu. Günümüzde ise bu özel ayakkabılara ilgi azalsa da geleneksel üretim yöntemini sürdüren ustalar, mesleğin tamamen yok olmaması için mücadele ediyor.
Bir dönemin erkek modasının simgesiydi
Tahta ökçesi ve kendine özgü yumurta biçimli topuğuyla diğer ayakkabı modellerinden ayrılan yumurta topuklar, sade ve bağcıksız tasarımıyla dikkat çekiyor.
Geçmiş yıllarda özellikle takım elbise giyen erkeklerin tercih ettiği model, zaman içerisinde belirli bir tarzın ve dönemin sembolü haline geldi. El işçiliğiyle üretilen ayakkabılar, hazır ve fabrikasyon modellerin yaygınlaşmasıyla birlikte eski günlerdeki kadar rağbet görmemeye başladı.
Bugün ise yumurta topuk ayakkabılar, daha çok bu modelin geleneksel yapısını bilen ve özellikle kişiye özel ayakkabı tercih eden müşteriler tarafından satın alınıyor.
Adana’da 1945’ten bugüne uzanan ayakkabıcılık geleneği
Adana’da yumurta topuk ayakkabı üretimi ve satışı yapan ustalardan Murat Büyür, mesleğin kendisine babasından kaldığını belirtiyor.
Büyür, ailesinin ayakkabıcılık geçmişinin 1945 yılına kadar uzandığını, kendisinin ise yaklaşık 10 yıldır bu geleneği devam ettirdiğini ifade ediyor.
Büyür, geçmişte yumurta topuk ayakkabıların özellikle takım elbiselerle tercih edildiğini belirterek, günümüzde ise modelin daha sınırlı bir müşteri kitlesine hitap ettiğini anlatıyor.
Fabrikasyon üretim geleneksel ustalığı geriletti
Ayakkabı sektöründeki üretim yöntemlerinin değişmesi, el emeğiyle çalışan ustaların işini de zorlaştırdı.
Fabrikasyon üretimin hız ve fiyat açısından avantaj sağlaması, kişiye özel ve tamamen el işçiliğiyle hazırlanan ayakkabıların günlük hayattaki kullanımını azalttı.
Yumurta topuk ayakkabıların hazırlanması ise seri üretim modellerin aksine ciddi bir emek ve ustalık gerektiriyor. Ayakkabının kalıbından köselesine, topuğundan son işlemlerine kadar birçok aşamasında ustanın el emeği bulunuyor.
Bu nedenle modelin kendisi kadar, onu üretebilecek ustalığın korunması da önem taşıyor.
“Eskisi kadar tercih edilmiyor”
Murat Büyür, yumurta topuk ayakkabıların geçmişteki kadar tercih edilmediğini ancak özel müşterilerin hâlâ bu modele ilgi gösterdiğini belirtiyor.
Moda anlayışının değişmesiyle birlikte daha rahat ve günlük kullanıma uygun ayakkabıların öne çıktığını ifade eden Büyür, geçmişte sivri burun ve kösele ayakkabıların takım elbisenin vazgeçilmez tamamlayıcısı olduğunu anlatıyor.
Büyür, yumurta topuk ayakkabının geçmişten gelen kendine özgü bir tarzı olduğunu ve bu modeli tercih eden kişilerin ayakkabının yürüyüşe kattığı farklılığı önemsediğini söylüyor.
“Benden sonra bu mesleği yapacak kimse yok”
Geleneksel ayakkabıcılığın karşı karşıya olduğu en büyük sorunlardan biri ise yeni ustaların yetişmemesi.
Yumurta topuk ayakkabı gibi özel modellerin üretiminde yılların deneyimi gerektiğini belirten ustalar, çırak yetişmemesinin mesleğin geleceği açısından ciddi bir tehdit oluşturduğuna dikkat çekiyor.
Murat Büyür de kendisinden sonra mesleği sürdürecek birinin bulunmadığını belirterek, elinden geldiğince bu geleneği ayakta tutmaya çalıştığını ifade ediyor.
Bu durum yalnızca bir ayakkabı modelinin kaybolması anlamına gelmiyor. Aynı zamanda Adana’nın geleneksel el sanatları ve ayakkabıcılık kültürünün önemli bir bölümünün de gelecek kuşaklara aktarılamaması riskini beraberinde getiriyor.
“İnsanlar buna yeniden dönecek”
Yumurta topuk ayakkabıların geleceği konusunda ise Büyür umutlu.
Moda trendlerinin zaman içerisinde yeniden değiştiğine dikkat çeken Büyür, bir dönem gözden düşen modellerin yıllar sonra yeniden ilgi görebildiğini düşünüyor.
Yumurta topuk ayakkabıların da zaman içerisinde yeniden keşfedileceğine inanan Büyür, bunun için biraz zamana ihtiyaç olduğunu ifade ediyor.
Adana’da zamana direnen bir usta işi
Bugün hazır ayakkabıların birkaç farklı model ve numarayla kolayca satın alınabildiği bir dönemde, kişinin ayağına ve tercihine göre hazırlanan el yapımı bir ayakkabı artık daha farklı bir anlam taşıyor.
Yumurta topuk ayakkabılar da bu nedenle yalnızca bir giyim ürünü değil, Adana’nın geçmişten bugüne taşıdığı bir zanaatın izlerini taşıyor.
Bir dönem sokaklarda sıkça görülen yumurta topuklar bugün daha az kullanılsa da Adana’da hâlâ ustaların tezgâhlarında şekilleniyor.
Ancak bu geleneğin geleceği, yalnızca müşterilerin ilgisine değil, bu mesleği öğrenecek yeni çırakların yetişmesine de bağlı.
Adana’da bir dönemin modasını yaşatan yumurta topuk ayakkabılar, şimdilik usta ellerinde zamana direniyor.
