Türkiye’de tütün ürünlerinin 18 yaşını doldurmamış kişilere satılması mevcut mevzuata göre yasak. Yeni hazırlıkla bu kuralın satış noktalarında daha etkin uygulanması amaçlanıyor. Planlanan modelde satıcının müşterinin kişisel bilgilerini görmeden yalnızca yaş şartının karşılanıp karşılanmadığını öğrenmesi öngörülüyor.
QR kodla sigara alırken yaş doğrulaması nasıl yapılacak?
Üzerinde çalışılan modellerden birinde, kamu otoritesi tarafından oluşturulacak QR kodun alıcının telefonu üzerinden okutulması planlanıyor. Sistem, kimlik numarasıyla eşleştirme yaparak kişinin 18 yaşını doldurup doldurmadığını kontrol edecek. Böylece satış işlemi sırasında yaş koşulunun sağlanıp sağlanmadığı elektronik ortamda doğrulanabilecek.
Taslakta öne çıkan ayrıntılardan biri, satıcıya aktarılacak bilginin sınırlı tutulması. İşletmenin müşterinin adı, doğum tarihi veya diğer kişisel bilgilerini görmemesi; yalnızca yasal yaş şartının karşılanıp karşılanmadığına ilişkin sonuç alması hedefleniyor. Bu yaklaşımın, yaş doğrulaması yapılırken kişisel verilerin satış noktasına aktarılmasını önlemesi amaçlanıyor.
Ancak sistemin teknik olarak nasıl çalışacağı, QR kodun kim tarafından üretileceği ve kimlik eşleştirmesinin hangi altyapı üzerinden yapılacağı henüz kesinleşmiş değil. Bunların, taslağın yasalaşması ve uygulama esaslarının belirlenmesi aşamalarında netlik kazanması bekleniyor.
Sigara satışında mobil uygulama seçeneği de var mı?
QR kod, değerlendirilen tek yöntem değil. Taslakta, kamu otoritesinin geliştireceği bir mobil uygulama veya elektronik cihaz üzerinden yaş doğrulaması yapılması seçeneği de gündemde. Bu modelde de kişinin kimlik numarasıyla yaş bilgisinin kontrol edilmesi ve satıcıya yalnızca gerekli sonucun iletilmesi öngörülüyor.
Mobil uygulama seçeneğinin tercih edilmesi hâlinde satış noktalarında kullanılacak cihazların niteliği, işletmelerin sisteme nasıl bağlanacağı ve teknik gerekliliklerin nasıl karşılanacağı önem kazanacak. Ancak şu aşamada QR kod veya uygulama seçeneklerinden hangisinin kesin olarak uygulanacağı açıklanmış değil.
Planlanan düzenleme, sigara satışında yaş kontrolünü yalnızca satıcının gözlemine veya gerektiğinde kimlik belgesi istemesine bırakmayan elektronik bir yöntem oluşturmayı hedefliyor. Sistemin nihai biçimi, kanun teklifinin kesinleşmesiyle ortaya çıkacak.
Yeni sistem hangi tarihte yürürlüğe girecek?
Hazırlık aşamasındaki düzenlemenin yasalaşması hâlinde sistemin geliştirilmesi ve uygulanması için yaklaşık bir yıllık geçiş süresi öngörülüyor. Bu süre içinde teknik altyapının oluşturulması, satış noktalarının sisteme uyum sağlaması ve uygulama kurallarının belirlenmesi planlanıyor.
Sistemin bir yıl içinde devreye alınmasının hedeflenmesi, uygulamanın hemen başladığı anlamına gelmiyor. Öncelikle kanun teklifinin hazırlanması ve yasama sürecinin tamamlanması gerekiyor. Ardından ilgili kurumların uygulama esaslarını belirlemesi ve teknik altyapıyı hayata geçirmesi bekleniyor.
Günlük sigara alımına sınır getirilecek mi?
Taslakta, elektronik sistem üzerinden yaş kontrolünün yanı sıra kişilerin günlük satın alabileceği tütün ürünü miktarının da denetlenmesi üzerinde duruluyor. Ancak günlük alım miktarının ne olacağı, hangi ürünleri kapsayacağı ve olası sınırın nasıl uygulanacağı konusunda kesinleşmiş bir bilgi bulunmuyor.
Düzenleme yürürlüğe girmeden önce hem yaş doğrulamasının yöntemi hem de günlük alım denetiminin kapsamı netleşecek. Mevcut aşamada bunlar, üzerinde çalışılan taslağın unsurları olarak değerlendiriliyor.
