5ocakgazetesi.com
Türkiye İstatistik Kurumu tarafından açıklanan 2025 yılı Araştırma-Geliştirme Faaliyetleri Araştırması, Türkiye’nin teknoloji, bilim ve yenilik alanındaki yatırımlarına ilişkin dikkat çekici verileri ortaya koydu.
Araştırma sonuçlarına göre, 2024 yılında 651 milyar 821 milyon lira olan gayrisafi yurt içi Ar-Ge harcaması, 2025 yılında 980 milyar 428 milyon liraya yükseldi. Böylece bir yıl içerisinde Ar-Ge harcamalarında 328 milyar 607 milyon liralık artış gerçekleşti.
AR-GE HARCAMALARININ MİLLİ GELİRDEKİ PAYI ARTTI
Türkiye’de Ar-Ge faaliyetlerine ayrılan kaynakların gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH) içerisindeki payı da yükseldi. 2024 yılında yüzde 1,46 olan Ar-Ge harcamalarının GSYH içindeki oranı, 2025 yılında yüzde 1,55’e çıktı.
2025 yılında 63 trilyon 240 milyar 523 milyon lira olarak gerçekleşen GSYH içerisinde Ar-Ge harcamalarının payı, araştırma ve geliştirme yatırımlarının ekonomideki yerini ortaya koydu.
AR-GE HARCAMALARININ YÜZDE 65’İ ŞİRKETLERDEN
Ar-Ge harcamalarının sektörlere göre dağılımında mali ve mali olmayan şirketler ilk sırada yer aldı. Toplam harcamaların yüzde 65’i şirketler tarafından gerçekleştirilirken, yükseköğretimin payı yüzde 30,3 oldu. Genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşların payı ise yüzde 4,7 olarak hesaplandı.
Ar-Ge harcamalarının finansmanında da şirketler öne çıktı. 2025 yılında toplam harcamaların yüzde 52,5’i mali ve mali olmayan şirketler tarafından karşılandı. Genel devletin finansman payı yüzde 31,1, yükseköğretimin payı yüzde 14,1, yurt dışı kaynakların payı ise yüzde 2,3 oldu.
AR-GE ALANINDA 317 BİNİ AŞKIN KİŞİ ÇALIŞTI
Araştırma sonuçlarına göre, 2025 yılında Türkiye genelinde tam zaman eşdeğeri cinsinden 317 bin 982 kişi Ar-Ge personeli olarak görev yaptı.
Ar-Ge personelinin yüzde 67,9’u mali ve mali olmayan şirketlerde, yüzde 29’u yükseköğretim kurumlarında, yüzde 3’ü ise genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşlarda istihdam edildi.
Kadın Ar-Ge personelinin sayısı 108 bin 453'e ulaşırken, kadınların toplam Ar-Ge personeli içerisindeki oranı yüzde 34,1 oldu. Kadın çalışanların oranı yükseköğretimde yüzde 48,1 ile en yüksek seviyeye ulaştı. Bu oran genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşlarda yüzde 32,2, şirketlerde ise yüzde 28,2 olarak kaydedildi.
AR-GE PERSONELİNİN YÜZDE 31’İ DOKTORA MEZUNU
Ar-Ge çalışanlarının eğitim durumları incelendiğinde, personelin yüzde 40,6’sının lisans, yüzde 31’inin doktora veya eşdeğeri, yüzde 19,4’ünün yüksek lisans mezunu olduğu görüldü.
Meslek yüksekokulu mezunlarının oranı yüzde 4,9, lise ve altı eğitim seviyesine sahip çalışanların oranı ise yüzde 4,1 olarak belirlendi.
AR-GE YATIRIMLARINDA İSTANBUL VE ANKARA ÖNDE
Bölgesel dağılıma göre 2025 yılında en fazla Ar-Ge harcaması İstanbul’da gerçekleştirildi. Toplam harcamaların yüzde 31,8’i İstanbul’da yapılırken, Ankara yüzde 30 ile ikinci sırada yer aldı. Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu ve Yalova’yı kapsayan TR42 bölgesinin payı ise yüzde 9,5 olarak kaydedildi.
Adana ve Mersin’i kapsayan TR62 bölgesinde ise 2025 yılında 13 milyar 452 milyon 919 bin 416 liralık Ar-Ge harcaması gerçekleştirildi. Bölgede Ar-Ge alanında çalışan personel sayısı da 7 bin 547 oldu.
YÜKSEK TEKNOLOJİ ALANINDAKİ GİRİŞİMLERİN PAYI YÜZDE 47,7
İmalat sanayisinde faaliyet gösteren girişimlerin Ar-Ge harcamaları da araştırmanın öne çıkan başlıkları arasında yer aldı.
2025 yılında imalat sanayisinde gerçekleştirilen 322 milyar 656 milyon liralık Ar-Ge harcamasının yüzde 47,7’si yüksek teknoloji faaliyetinde bulunan girişimler tarafından yapıldı. Orta yüksek teknoloji girişimlerinin payı yüzde 40,7, orta düşük teknoloji girişimlerinin payı yüzde 7,2, düşük teknoloji girişimlerinin payı ise yüzde 4,4 oldu.
İmalat sanayisinde en fazla araştırmacı istihdam eden grup ise 32 bin 399 kişiyle orta yüksek teknoloji faaliyetlerinde bulunan girişimler oldu. Bu grubu 23 bin 298 araştırmacıyla yüksek teknoloji alanındaki girişimler takip etti.
ÖZEL SEKTÖRDE AR-GE TEŞVİKLERİNİN PAYI YÜKSELDİ
Araştırmada dikkat çeken bir diğer veri ise özel sektöre yönelik dolaylı Ar-Ge teşvikleri oldu. Mali ve mali olmayan şirketlerin Ar-Ge harcamaları içerisindeki dolaylı teşviklerin payı, 2015 yılında yüzde 14,8 iken 2025 yılında yüzde 26,5’e yükseldi.
Aynı dönemde şirketlerin Ar-Ge harcamaları 11,2 milyar liradan 637,3 milyar liraya çıktı.
Açıklanan veriler, Türkiye’de Ar-Ge harcamalarının son yıllarda önemli ölçüde arttığını, yatırımların büyük bölümünün şirketler tarafından gerçekleştirildiğini ve yüksek teknoloji alanındaki girişimlerin imalat sanayisi Ar-Ge faaliyetlerinde önemli bir paya sahip olduğunu ortaya koydu.
