Özel Röportaj: Sefa SAYGIDEĞER
Fotoğraflar: Murat GEGİN
Çukurova Üniversitesi İletişim Fakültesi öğretim üyeleri ve öğrencileri Amerikalı ProfesörCyndyScheibe tarafından verilen tam günlük bir medya okuryazarlığı eğitimine katıldılar. Biz de medya okur yazarlığı nedir? birkaç soruyla işi uzmanından öğrendik.
Ithaca Üniversitesi’nde öğretim görevlisi olan Prof. Dr. CyndyScheibe Adana’ya A.B.D. Adana Konsolosluğu tarafından düzenlenen bir Amerikalı Konuşmacı Programı çerçevesinde, kendisinin kurduğu “Project LookSharp” medya okuryazarlığı girişimine dayanarak oluşturulan iki günlük bir aktivite programı için,Adana’ya geldi. Prof. Dr. Scheibe, Çukurova Üniversitesi İletişim Fakültesi’nde okuyan 40 öğrenci ve 15 öğretim üyesine “MedyaOkuryazarlığını Öğretmek” konulu bir eğitim verdi. Çukurova Üniversitesi’ndeki eğitimin dışında, Prof. Dr. Scheibe aynı zamanda Adana Bilim ve Teknoloji Üniversitesi Yabancı Diller Fakültesi’nde görevli ve geleceğin İngilizce öğretmenlerine ders veren 20 öğretim üyesine de İngilizce sınıfında “Eleştirisel Medya Okuryazarlığı” eğitimi verdi.
PROF. DR. CYNDY SCHEİBE İLE KISA BİR SÖYLEŞİ
Prof. Dr. Scheibe eğitimlerinde, farklı medya örnekleri ve medya okuryazarlığı yaklaşımlarını kullanmanın, bugünün karmaşık medya dünyasında, sorgu alışkanlığı, eleştirel düşünce ve ifade becerilerinin nasıl geliştirebileceğini öğretiyor. Biz de 5 Ocak Gazetesi olarak Prof. Dr. CyndyScheibe ile kısa bir söyleşi gerçekleştirdik. Eleştirel düşünce ve ifade becerilerini nasıl geliştirebileceğini öğrendik.
Öncelikle hoş geldiniz Çukurova Üniversitesi’nde bir eğitim verdiniz konusu medya okuryazarlığı, bu proje nasıl doğdu oradan başlayalım
Aslında ilk başta ABDİstanbulBaşkonsolosu Basın ve Kültür bölümü aracılığı ile iletişime geçtik. Konsoloslukların ABD temsilciliklerinin konuşmacı programı var ve bu konuşmacı programı kapsamında ABD’dengelen konuşmacılar Türkleriilgilendirilenonların ,ilgisini çeken çeşitli konularda konuşmalar yapıyorlar, çalıştaylar düzenliyorlar.Bu da onlardan biri, bu program kapsamında Türkiye’de pek çok üniversitede aslında çalıştaylar yapıldı, konuşmalar gerçekleştirdi.
Çukurova Üniversitesi’nde ki proje bir defalığına mahsus bir projemi yoksa devamı gelecek mi ?
Programımız1 günlükbir program, yalnız tüm gün sürdü,sabahtan akşama kadar sürdü buçalıştay şeklinde gerçekleştirildi ve bu noktaya kadar Türkiye’de yapmış olduğumuzdiğer sunum ve çalıştaylar çok çok daha kısa oldu yaklaşık 1-2 saatlik çalışmalar oldu ve özellikle kendileri de ileride medya okur yazarlık dersi verecek olan öğrencilere bu eğitimi tüm gün vermiş olmanın son derece önemli ve faydalı olduğunu düşünüyorum.
Eğitimler sadece öğrenciler için mi, öğretim görevlileride var mıydı ?
Evet öğretim görevlileride vardı. Programımız tüm gün sürdü. Eğitmenler için kendi web sitesinde ücretsiz materyaller bulunmakta, öğretmenlerin kullanabilmesi için programda çalışmadan sonra katılımcıları bu materyalleri kullanması konusunda teşvik ettik, hemde onları tabi ki bizimle irtibat içinde kalmaları içinde teşvik ettik. Eğer bir istek olursa tekrar gelmeyi çok isteriz. Şunu eklemek istiyorum bu benim 5 gün içinde yaptığım 9 sunumum Türkiye’de bu yaptığım sunumların bazıları öğrencilere yönelikti mesela Ankara’da 200 kişilik gruba bir sunum yaptım, bazıları yalnızca öğretmenler içindi.
Profesör Türkiye’dekive dünyadaki medyayı nasıl değerlendiriyorsunuz?
Çok güzel bir soru şuanda dünyanın heryerinde, her ülkede, medya konusunda bir takım zorluklar yaşanmakta özelikle benim ülkem ABD’debu söz konusu, ancak medya okur yazarlığının ilkelerinden biri eleştirel düşünmektir. Maruz kaldığımız medya mesajlarını okuyabilmek aynı zamanda medya mesajları üretebilmeyide öğrenebilmektir. Ve bunun dünyanın her ülkesinde geçerli olan, her ülkesinde önemli olabilecek bir konu olduğunu düşünüyorum, aynı zamanda bizim bu medya okur yazarlık dediğimiz şey yalnızca geleneksel yada dijital medyaya değil, aynı zamanda bizim medya olarak değerlendirdiğimiz kitaplarada uygulanabilir.Biz medya okur yazarlığını günümüz dünyasında okumak ve yazmak olarak değerlendiriyoruz. Ben sunumlarıma genellikle şu soruyu sorarak başlıyorum;‘birbirimiz hakkımızda bildiklerimizi nerden biliyoruz, nasıl öğrendik’ ve bunların hepsi aslında, bu bilgiler hep medyadan geliyor. Amerika Birleşik Devletleri’nde Türkiye hakkında sahip olduğumuz bilgiler, hepsi medyadan geliyor, aslında son derece kısıtlı bilgiler olduğunu söyleyebiliriz tabi ki bu bilgilerin bir kısmı gerçek ancak,bir kısmı abartılı aynı şekilde bu durumun Türkiye’de de geçerli olduğunu düşünüyorum.Türkiye’de de insanların ABD hakkında bildikleri, medyadan geliyor, bazıları gerçek bazıları abartılı oluyor ve medya okur yazarlığıda aslında bunu çözümleyebilmek aldığımız mesajları çözümleyebilmek ve bu mesajlar hakkında düşünebilmek üzerine odaklı bir alan.
Türkiye’de bir terim var ‘sosyal medya’ dijital çağda bu tip dijital platformlarda doğru olduğunu bilmeden, anlamadan haberler hemen yayılıyor kitlelere profesör siz ne düşünüyorsunuz bu konuda ?
Ben Ankara’da bir araya geldiğim öğrencilere şu soruyu sordum ‘kaç kişi sosyal medya kullanıyor’ dedim herkesin elleri havaya kalktı, aranızda kaç kişi facebook kullanıyor dediğimde ‘hayır o yaşlı işi’ dediler. Onlar için sosyal medya demek instagram,snpct,twitterdemektir ancak bizim medya tanımımıza göre görseller dil yada ses aracılığıyla iletilen büyük kitleler için, kitlesel olarak üretilen genellikle bir teknoloji aracıyla iletilen ve üreten kişinin alıcıyla aynı yerde olmadığı herhangi bir mesaj demektir, bu özelikleri gösteren herhangi bir mesaj, medya olarak tanımlanabilir bizim için.Mesela bizim şuanda yaptığımız şeye medya denemez çünkü biz aynı odadayız ve yüz yüzeyiz. Facebook,instagram, snpct, twitter bunların sosyal paylaşım sitesi olduğu konusunda sizinle hem fikiriz ama aynı zamandada medya türleri bizce bizim açımızdanda farkı; biz birbirimize soru sorabiliriz birbirimizin yüz ifadesini görebiliriz vücut dilini görebiliriz ve herhangi bir medya türü aracılığıyla ve bunlara kitaplarda dair oluşacak anlayıştan çok daha iyi bir ortak anlayış geliştirebiliriz bu yüz yüze diyalog içerisinde.İkinci kısmı şöyle: Bizim için medya kurgusalda olabilir kurgunun dışında şeylerde olabilir, bizim için her medyanın, her medya mesajının güvenilir yada gerçek olması gibi bir beklenti söz konusu değil. Önemli olan güncel olaylar, etrafımız da olup bitenler hakkında bildiklerimizi nasıl biliyoruz, önemli olan nokta bu bizim için. Bir şeyin, bir bilginin güvenilir yadagerçek olup olmamasındansa bunu nasıl bildiğimiz daha önemli. Amerika BirleşikDevleti’nde şuanda çokça konuşulan bu yalan haber konusu var, gündemi işgal etmekte bu konu her zaman önemli bir konu, ister bir haber kaynağı ister bir mesaj uydurma olsun yada arkasında sağlam kanıtları olsun, bizim için önemli olan bu noktada ister web sitesi, ister gazete, ister kitap, ister birinin yaptığı konuşma olsun arkasındaki kaynakların güvenilir olup olmadığına bakmak ve asıl hedefimizde insanlara nasıl düşünmelerini gerektiğini veya ne düşünmelerini gerektiğini söylemektense onları soru sormaya teşvik etmek önemli.
Bu sorularda amaç bakış açısını değiştirmek mi ?
Bizim bur da amacımız herkesin değişik düşünmesini sağlamak veya benimle aynı düşünmesini sağlamak veya herkesin farkı bir düşünce biçiminisavunmasını sağlamak değil, amacımız aslında bu eğitimleri verirken insanların küçük yaştan itibaren soru sorma, sorgulama alışkanlığını kazanmasınısağlamak.Bu gördükleri, duydukları, okudukları şeylerle sahip oldukları bilgilerle ilgili olarak şu soruları sormalarını istiyoruz; bunu kim üretmiş?hangi amaçla? hata bazen bunun finansmanını kim yapmış kim ödemiş? ve beni burda bilgilendirmek ve ikna etmek için hangi teknikleri kullanmışlar?bu kaynağı bu bilgiye bu mesaja ne kadar güvenebilirim?ve ne kadar güvenebileceğimi nasıl öğrenebilirim? ben buna bakıp nasıl bir yorumda bulundum ve bu yorum bana kendimle ilgili ne öğretti?
Burada medya okur yazarlığı sürecine dair bir grafik görüyorsunuz;
FOTO 1GİRECEK
Söyleyeceğim ilk şey bu aslında, soru listesinin amacı öğretmenlerin kendileri bu dersleri verirken bu soruları sormalı öğrencilere ve şu sağ alt köşedegöreceğiniz kanıt arama yöntemleri uygulamaları yani öğrencilere bir medya türünden örnek göstermeli ve onlara sorular sormalı; işte neden böyle dedin, bu senin yorumuna nasıl bir kanıt var, sorular sormalıve bunun dahada ötesinde öğrencilerin günlük hayatlarında medya türleriyle karşılaşırken bu soruları kendi kendilerine sorma alışkanlığını geliştirmelerini sağlamak
FOTO2 GİRECEK
Bu tarafta da medya üretimiyle ilgilikategorileri göreceksiniz, çünkü medya okur yazarlığı aynı zamanda medya mesajlarının üretilmesi ve onlarla ilgili insanları düşündürebilmek odağını taşıyor, aynı kategoriler hakkında insanları, medya mesajları üretirken düşündürmeyide amaçlıyoruz, bu eğitimlerde bizim medya mesajları üretirken amacımız nedir nasıl teknikler kullanırız sadece bu medya mesajları üreten öğrenciler için değil aynı zamanda medya mesajları üreten gazeteciler içinde geçerli. Bir mesaj üretirken neleri tutmayı, neleri eklemeyi, neleri mesajımızdan çıkarmayı seçiyoruz, çünkü hepimiz bir şeyler yazarken bir takım seçimlerde bulunuyoruz mesela ben bir eğitmen olarak bir kitap veya makale yazarken, makaleme bazı şeyleri ekliyorum bazı şeyleri çıkarmayı seçiyorum, bizimde medya üreticileri medya mesajları üreticileri olarak yaptığımız seçimleri düşünmemize ve hangi noktalarda nelerden etkilendiğimizi düşünmemize teşvik eden, düşünmeye teşvik eden bir konu medya okur yazarlığı.
Türkiye’de yaptığınız çalışmalarda neler hissettiniz verdiğiniz eğitimler ne derece faydalı oldu değerlendirebilir misiniz?
Benim buradaTürkiye’de yaptığım çalışmalarda, öncelikle şunu gördüm; hem öğrencilerin, hem hocaların, bu süreçte yaptıkları şeyden ne kadar heyecan duyduklarını ve bu sürece ne kadar katılımcı olduklarını gördüm ben, mesela Amerikan medyasından örnekler verirken bizim yapılandırmacı medya çözümlemesi adında şekillendirdiğimiz bir süreç yaptık, ben onlara medya örnekleri gösterdim, sorular sordum ve kanıtlar sunmalarını istedim, onlar sürece son derece dahildiler son derece heyecanlıydılar ve benim hissiyatım onların bunları daha çok yapmak istedikleri oldu.Şimdiki hissim ise keşke benden daha fazla olsa. Bir çok ülkeye gidebilsem ve tabi Türkiye’ye tekrar gelebilsem.
Her yaş grubu çocuklar, erişim sağlayabiliyor dijital ortamlara, siz güvenlik konusunda ne düşünüyorsunuz?
İki kısımda cevaplayayım bu sorunuzu, ilk kısım; Amerika Birleşik Devletleri’nde televizyonun etkilerini araştırma merkezi adlı bir merkezin başındayım, öyle bir merkezi yönetiyorum ve yaklaşık bu merkez 30-40 yıldır televizyonun gençlerin üzerindeki etkisini araştırıyor, bu konu aslında olumsuz etkiler konusu değil, uzun yıllar tartışılan ve araştırılan bir konu.AmerikaBirleşikDevletleri’ndeki bir yetkili şunu söylemişti 1976 yılında; ‘tüm televizyon programları öğreticidir ancak asıl soru ne öğrettiğidir’Bizim aslında kendi araştırma laboratuvarımızda sloganımız bu çocuklar ve ergenlik çağındaki gençler nasıl mesajlar alıyorlar ve gerçekten aldıkları mesajlardan zararlı olacak içerikler varsa bu konuda neler yapabiliriz, yapabileceğimiz şeyler arasında şunlar var mesela hükümet veya ebeveynler olarak,bir takım kısıtlamalar veya düzenlemeler getirebilirsiniz.ebeveyn olarak, bunun uygun olduğunu düşünüyorum ancak; biz en azından Amerika Birleşik Devletleri hükümeti olarak bir kısıtlama getirme koşununda pek başarılı olamadık, yapabileceğimiz şöyle bir şey var, bu seviyede gerekli kaynakları arayıp bu konuda şikayetlerinizi bildirebilir veya değiştirilmesi konusunda siz hükümetinizden bir talepte bulunabilirsiniz. Tabi ki bunu destekliyorumancak yapabileceğimiz başka bir şey var çocuğunuzun gördüğü şeyler hakkında eleştiriler düşünmesini sağlayabilirsiniz, medya okur yazarlığı aslında budur. Biz medya okur yazarlığını okur yazarlık olarak görüyoruz ve çocuklaraokumayı yazmayı onları kötü kitaplardan korumak için öğretmiyoruz, günümüz dünyasında hayatı bir beceri olduğu için öğretiyoruz bunları. Aynı şey medya içinde geçerli tabi, çocukları kötü içeriklerden korumak önemli ancak bu bir sonuç bir amaç, ama bizim amacımız değil, bizim amacımız çocukların yanlarında yetişkinler olmadığı zamanda kendi medya dünyalarını anlayabilmeleri ve eleştirel görmelerini sağlamaktır.
İkinci kısımda; bir takım insanlar vardır medyayı tartışmalı şekillerde kullanan ya da sosyal medyayı bir çok takipçi çekecek şekilde kullanan insanalar, özelikle Amerika BirleşikDevletleri’nde de var, bu kişiler ve bu kişileri takip eden kişilerde onlar gibi olmak istiyorlar. Bazı durumlarda bu kişiler iyi rol modelleri oluyorlar ve bu durumda yararlı olabiliyor ancakburadayapılması gereken en önemli şey ebeveynler, arkadaşlar, öğretmenler, bu kişilerin (takip edilen kişilerin) iyi bir model olup olmadığını sorgulamalı. Bize göre medya okur yazarlığı süreci, tam olarak bu konuyu çözümleyecek bir süreç, bu kişinin sosyal medya kullanmasındaki amaç nedir gerçekte insanları bilgilendirmek mi istiyor veya daha fazla güçlü takipçi çekmeyemi çalışıyor veya daha fazla para kazanmak mı amacı.Tekrar güvenlik kısmına değinecek olursak, öğrenciler nasıl paylaşımlarda bulunurlarsa, dünyanın onları ne şekilde göreceği konusunda bir bilinç geliştirmesi sağlaması lazım, onlara aslında sosyal medya ve dijital medyaya koydukları paylaştıkları şeylerle ilgili daha bilgece davranmayı öğretmek lazım, çünkü bunlar artık kalıcı platformlar (Facebook, instagram, snpct,twitter)Ben öğrencilerime şöyle bir şey yapıyorum Google’da kendilerini aramalarını istiyorum orada kendileriyle ilgili neler yazdığını görmelerini istiyorum eğer kendileri hakkında çok fazla bilgi bulamıyorlarsa onlara iyi şeyler yapmaları konusunda teşvik ediyorum, daha sonra bu iyi şeyleri dijital medyaya koymaları konusunda teşviklerde bulunuyorum,eğer kötü şeyler çıkarsa bunun bilincinde olmaları bunları dengeleyecek kötü şeyleri dengeleyecek şekilde iyi şeyler yapmalarını bunu daorda paylaşmaları konusunda onları teşvik ediyorum.Bu metot, bu aramalar yeni şeyler ancak, ünlüleri veya geniş takipçi kitlesi olan kişileri takip etmek, ne dediklerine ne yaptıklarına bakmak, dijital medyadan öncede vardı.Biz çocukların, öğrencilerin paylaştıkları şeylerde bilgece davranmalarını sağlayarak onları bu şekilde bilinçlendirerek koruyabiliriz ancak.
Profesör sizde benim sorularım nasıl bir his yarattı ?
Medya konusunda okur yazar bir kişi bir birey olabilmek için ilk önce farklı medya türlerine erişiminiz olması lazım konu hakkında beli bir bilgi ve farkındalık seviyenizin olması lazım, daha sonra bunu analiz edebilmeniz ve beli bir noktaya kadar değerlendirmeniz lazım, kendi sürecinde kalan kendi üretiminizi yapmanız lazım ve bunların hepsinin aslında bu sürecin sonunda bir eyleme geçmesi amacıyla yapılması lazım. Bu anlamda sorularınız çok etkileyici oldu siz analiz ederek, belirli noktalara kadar değerlendirmeler yaparak kendi üretiminizi yaparak sorular sordunuz, bu süreci eyleme geçireceğinizi umuyorum röportajımızı yayınlayarak.
Bize zaman ayırdığınız için teşekkür ederiz.
Ben teşekkür ederim.
