Bedenen güçsüz olsak ta , Tanrı armağanı aklımızla , düşünce gücümüzle canlıların en üstünüyüz. Bir zihin gücü olan zeka; anlama – ilişkileri kavrama – algılama – soyutlama – öğrenme gibi bilgi işlemleri ve de bunların uygulanışıdır. Değişik koşullara , çevreye intibak , uygun zamanlarda uygun tepkiler verme , amaç yönünde hareket edebilme , mantıklı düşünüp akıl yürütme , bilgi ve deneyimlerden yararlanıp sorunları çözme becerisidir. Yani edinilen bilgiyi , en iyi biçimde değerlendirme , kullanma yeteneğidir zeka.

Akıl ve zeka ayrılmaz bir ikili. Akıl , bilgiye dayanır , bilgi ile beslenir , her şeyi de sorgular. Zeka ise , işlevlerinde aklı kullanır,yani zeka aklın eylem halidir.

Türkiye Zeka Vakfı Başkanı Emrehan Halıcı’ya göre ; Akıl zihinsel yeteneklerin toplamı , zeka da aklın etkin biçimde kullanılma becerisi.

Düşünce yetisi , beyin hücrelerinin sayısı ile ilgili. Beyindeki hücre sayısı ne kadar çoksa, düşünce yetisi de o ölçüde zengindir.

Zekanın gelişimi 10 yaşına kadar hızlıdır ve 14 – 20 yaşlarında üst sınıra varır. İleri yaşlarda beyin hücrelerinin sayısı azalacağından, ister istemez zekada da bir gerileme olur.

Kalıtım , aile , sosyo kültürel- ekonomik şartlar , eğitim , beden – ruh sağlığı , olayları izleme – yorumlama, satranç –tavla – kağıt oyunları , bulmaca çözme zeka derecesini arttırmada yararlı ve önemli nedenler.

Özgürlük yoksa , yoksulluk – batıl inançlar – cehalet kol geziyorsa, bu ortamda zeka derecesinin yüksek olması beklenemez.

Çeşitli testlerle zeka derecesi ölçülüyor. Ölçülen zeka akademik yani inteligent zeka IQ .

Gardner’e göre zeka , geniş bir yelpazedir. Akademik zekanın yanında sosyal zeka , mantıksal-sayısal zeka , mekaniksel zeka , müzik – sanat zekası , içsel – bedensel gibi zekalar da var.

IQ’su çok yüksek bir kişinin kendi alanı dışında örneğin; sosyal yaşamda , iş dünyasında başarısız olduğunun örnekleri çok. Buna karşın , orta IQ lu birisi farklı alanlarda çok başarılı olabiliyor. Bu gözlemler sonucunda, akademik zekanın yanında bir de duygusal zeka ( Emotinal) EQ bulunduğu kabul edilmiştir. Duygusal zeka ; kişinin kendisiyle , başkalarıyla başa çıkabilmesini kolaylaştıran tanıma – anlama, isteklerini – ihtiyaçlarını – güçlü zayıf yanlarını bilme ve bunlara göre hareket etme becerisidir.

Akademik zeka IQ ve duygusal zeka EQ birlikte çalışabilirse sonuç çok daha parlak oluyor.

Başarıda önemli bir pay sahibi olan duygusal zekanın eğitimle geliştirilmesi mümkün. Ama, bu akademik zeka için söz konusu değil.

USA ‘da ve Japonya ‘da bazı okullarda verilen eğitimlerle , duygusal zeka artırılmış olumlu sonuçlar alınmış. Örneğin ; öğrencilerin not ortalamaları yükselmiş , disiplin suçları , hatalı – yanlış davranışları da azalmış.

Akademik zekayı ölçebiliyoruz ama ,ne duygusal zeka, ne de akıl derecesini ölçmek bu gün için mümkün değil. İnşallah ilerde bu da gerçekleşir.