5ocakgazetesi.com
Düzenlemeyle sürdürülebilir yatırımlara finansman akışının teşvik edilmesi, çevresel açıdan sürdürülebilir faaliyetlerin belirlenmesi ve kamuoyunun yanıltıcı “yeşil” beyanlardan korunması amaçlanıyor.
Yönetmelik; kurum, kuruluş ve işletmelerin belirlenen ekonomik faaliyetlerini, finansal kuruluşların faaliyetlerini, teknik tarama kriterlerini, raporlama ve doğrulama süreçlerini kapsıyor.
Bir faaliyetin “yeşil” sayılması için üç şart
Düzenlemenin temelinde Türkiye Yeşil Taksonomisi bulunuyor. Taksonomi, çevresel hedefler doğrultusunda iklim değişikliğiyle mücadeleye katkı sağlayan ekonomik faaliyetlerin sınıflandırılmasını sağlayacak.
Bir ekonomik faaliyetin taksonomi kapsamında uyumlu kabul edilebilmesi için üç koşulun birlikte karşılanması gerekiyor. Buna göre faaliyetin çevresel hedeflerden en az birine önemli ölçüde katkı sağlaması, diğer çevresel hedeflerden hiçbirine önemli zarar vermemesi ve asgari sosyal koruma önlemlerine uyması gerekiyor.
Altı çevresel hedef belirlendi
Yönetmelikte sürdürülebilirliğin değerlendirilmesi için altı temel çevresel hedef belirlendi. Bunlar; sera gazı emisyonlarının azaltılması, iklim değişikliğine uyum, su ve deniz kaynaklarının sürdürülebilir kullanımı ve korunması, döngüsel ekonomiye geçiş, kirliliğin önlenmesi ve kontrolü ile biyoçeşitlilik ve ekosistemlerin korunması ve restorasyonu olarak sıralandı.
Bu kapsamda yalnızca karbon emisyonlarının azaltılması değil, su kaynaklarının korunmasından atık yönetimine, doğal yaşam alanlarının korunmasından kaynakların yeniden kullanımına kadar farklı çevresel etkiler dikkate alınacak.
Yönetmelik başta belirlenen ekonomik faaliyetleri gerçekleştiren kurum, kuruluş ve işletmeler ile finans sektörünü ilgilendiriyor.
Bankalar, aracı kurumlar, yatırım ortaklıkları, portföy yönetim şirketleri, sigorta ve reasürans şirketleri ile emeklilik şirketleri düzenlemede finansal kuruluşlar kapsamında yer alıyor. Bu kuruluşların taksonomi kapsamında belirlenen raporlama yükümlülükleri bulunuyor.
Diğer taraftan, belirlenen ekonomik faaliyetlerden en az birini yürüten kurum, kuruluş ve işletmeler için de taksonomi kapsamında raporlama imkanı bulunuyor.
Şirketlerin faaliyetleri ölçülebilir hale gelecek
Sistemde ekonomik faaliyetlerin çevresel sürdürülebilirliği çeşitli göstergeler üzerinden değerlendirilecek. Bunlar arasında taksonomiye uygun veya uyumlu ürün ve hizmetlerden elde edilen hasılat, yatırım harcamaları ve işletme giderlerinin oranları bulunuyor.
Ancak bir ekonomik faaliyetten elde edilen hasılatın, yatırım harcamalarının veya işletme giderlerinin ilgili toplam kalemin yüzde 10'unun altında kalması halinde, bu faaliyet anahtar performans göstergesi raporlamasına dahil edilmeyebilecek.
“Yeşile boyama”ya karşı kriter getirilecek
Yönetmeliğin amaçlarından biri de şirketlerin ürün veya hizmetlerini gerçekte olduğundan daha çevreci göstermesinin önüne geçmek.
Düzenlemede “yeşile boyama”, çevresel hedeflere önemli katkı sağlandığı veya çevresel açıdan sürdürülebilir bir faaliyet yürütüldüğü algısının reklam, pazarlama, halkla ilişkiler ya da finansman yöntemleriyle yanıltıcı biçimde oluşturulması olarak tanımlanıyor.
Bu nedenle bir faaliyetin çevreci olarak nitelendirilmesinde yalnızca şirketlerin kendi beyanları değil, yönetmelik kapsamında oluşturulacak teknik kriterler esas alınacak.
Teknik kriterleri İklim Değişikliği Başkanlığı belirleyecek
Ekonomik faaliyetlerin hangi şartlarda çevresel açıdan sürdürülebilir kabul edileceğini belirleyecek teknik tarama kriterleri İklim Değişikliği Başkanlığı tarafından oluşturulacak ve geliştirilecek.
Kriterlerin mümkün olduğunca ölçülebilir olması, bilimsel kanıtlara dayanması ve ekonomik faaliyetin yaşam döngüsü boyunca ortaya çıkardığı çevresel etkilerin dikkate alınması öngörülüyor. Kriterler gerektiğinde bilimsel ve teknolojik gelişmeler doğrultusunda güncellenecek.
Yönetmelikte ayrıca katı fosil yakıt kullanılan üretim faaliyetlerinin, belirlenecek teknik kriterler doğrultusunda çevresel açıdan sürdürülebilir ekonomik faaliyet olarak değerlendirilmeyeceği hükme bağlandı.
Bankalar ve finans kuruluşları için 2029 ayrıntısı
Düzenlemenin finans sektörü açısından dikkat çeken noktalarından biri geçiş süreci oldu.
Bankalar ile diğer belirli finansal kuruluşlar için taksonomi raporlaması zorunlu olacak. Ancak yönetmeliğin geçici maddesine göre bu kuruluşlar 1 Ocak 2029 tarihine kadar taksonomi raporlaması yapmak zorunda olmayacak.
Finans kuruluşları, kendi raporlamalarında kullanabilecekleri veriler açısından taksonomi kapsamında raporlama yapan kurum ve işletmelerden bilgi talep edebilecek.
Raporlar çevrimiçi sisteme yüklenecek
Taksonomi kapsamında gerçekleştirilecek işlemler Çevrimiçi Taksonomi Yönetim Sistemi üzerinden yürütülecek. Raporların bu sisteme yüklenmesi öngörülürken, sisteme yüklenen taksonomi raporlarının kamuoyuna açık olması esas kabul ediliyor.
Yönetmelik kapsamında raporlama yükümlülüğü bulunanların gerekli bildirim, bilgi ve belgeleri sunmaması halinde ise 7552 sayılı İklim Kanunu'nun ilgili hükümleri doğrultusunda idari para cezası uygulanabilecek.
15 kurumdan oluşan komite görev yapacak
Türkiye Yeşil Taksonomisi'nin uygulanması ve geliştirilmesi amacıyla Türkiye Yeşil Taksonomisi Komitesi oluşturulacak. Komitede çevre, enerji, hazine ve maliye, sanayi ve teknoloji, tarım ve orman, ticaret ile ulaştırma alanlarından bakanlıkların yanı sıra SPK, BDDK, SEDDK, Kamu Gözetimi Kurumu ve Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası gibi kurumların temsilcileri yer alacak.
Toplam 15 üyeden oluşacak komite, teknik tarama kriterlerinin geliştirilmesine ilişkin çalışmaları değerlendirecek ve teknik uzman gruplarının hazırladığı çalışmaları inceleyecek.
Türkiye Yeşil Taksonomisi Yönetmeliği, ekonomik faaliyetlerin çevresel sürdürülebilirliğinin ortak kriterlerle değerlendirilmesini ve bu bilgilerin finansal sistem içerisinde kullanılmasını sağlayacak bir çerçeve oluşturuyor. Düzenlemeyle çevresel hedeflere katkı sağlayan faaliyetlerin belirlenmesi, sürdürülebilir yatırımların desteklenmesi ve yanıltıcı çevrecilik iddialarının önlenmesi hedefleniyor.
