Gazeteciliğin ekonomik, hukuki, mesleki ve teknolojik sorunlarının ele alındığı çalıştayda, Basın Meslek Birliği Yasası’ndan dijital platform gelirlerine, telif haklarından yapay zekâ kullanımına kadar 15 başlıkta karar ve öneri ortaya konuldu.
Küresel Gazeteciler Konseyi (KGK) tarafından düzenlenen 6. Alanya Küresel Medya Çalıştayı kapsamında gerçekleştirilen Yerel Medya, Yaygın Medya, Dış Medya ve Dijital Medya Meclisi toplantılarında Türk medyasının karşı karşıya olduğu sorunlar kapsamlı şekilde değerlendirildi.
Farklı yayın kuruluşlarından gazetecilerin, medya temsilcilerinin ve sektör paydaşlarının katıldığı toplantılarda; basın özgürlüğü, medya kuruluşlarının ekonomik sürdürülebilirliği, gazetecilerin çalışma koşulları, dijital yayıncılık, meslek etiği ve teknolojik dönüşüm gibi konular gündeme geldi.
Çalıştayın ardından açıklanan sonuç bildirgesinde, gazetecilik mesleğinin itibarının korunması, basın özgürlüğünün güçlendirilmesi ve medya kuruluşlarının ekonomik açıdan daha güçlü bir yapıya kavuşması için 15 maddelik karar ve öneri kamuoyuyla paylaşıldı.
Basın Meslek Birliği Yasası için çalışmalar sürecek
Sonuç bildirgesinde öne çıkan başlıkların başında Basın Meslek Birliği Yasası geldi. Gazetecilik mesleğinin hukuki statüsünün güçlendirilmesi, mesleki hakların güvence altına alınması ve ortak standartların oluşturulması amacıyla yasa çalışmalarının sürdürüleceği belirtildi. Daha önce oluşturulan komisyonun çalışmalarının geliştirilmesi ve ilgili kurumlarla görüşmelerin devam ettirilmesi kararlaştırıldı.
Bildiride, Basın Meslek Birliği Yasası talebinin temel gerekçesinin basın özgürlüğünü güvence altına almak olduğu vurgulandı.
Yerel medyanın ekonomik sorunlarına dikkat çekildi
Çalıştayda, yerel, yaygın ve dijital medya kuruluşlarının ekonomik sorunları da önemli gündem maddeleri arasında yer aldı. Medya kuruluşlarının sürdürülebilirliğini sağlamak amacıyla yeni destek ve gelir modellerinin geliştirilmesi istendi.
Resmî ilan, abonelik ve reklam gelirlerinin dağıtımında adalet ve eşitlik gözetilmesi gerektiğine dikkat çekilen bildirgede, Anadolu medyasının büyük medya kuruluşları karşısında dezavantajlı duruma düşmesine yol açan uygulamaların yeniden değerlendirilmesi talep edildi.
Basın İlan Kurumu verileri ile Google Analytics ölçümleri arasındaki farklılıkların da medya kuruluşlarının gelirlerini ve haklarını olumsuz etkilememesi gerektiği ifade edildi. Ölçüm kriterlerinin şeffaflaştırılması ve teknik incelemelerin yapılması için BİK ile yürütülen görüşmelerin sürdürülmesi kararlaştırıldı.
Dijital platform gelirleri ve telif hakları gündemde
Google, YouTube, Facebook ve diğer dijital platformlarda yayın yapan medya kuruluşlarının, ürettikleri içeriklerden daha adil gelir elde edebilmesi için girişimlerde bulunulması istendi.
Yayıncıların yalnızca tıklanma ve izlenme gelirlerine bağımlı kalmaması, alternatif gelir ve abonelik modellerinin geliştirilmesi de bildirgede yer alan öneriler arasında sıralandı.
Gazetecilerin ve medya kuruluşlarının ürettiği haber, fotoğraf, görüntü ve özgün içeriklerin izinsiz kullanımının önüne geçilmesi gerektiği belirtilerek telif haklarının yasal güvenceye kavuşturulması çağrısı yapıldı.
Editoryal bağımsızlık ve basın özgürlüğü vurgusu
Bildirgede, gazetecilerin siyasi, ekonomik veya kişisel baskı altında kalmadan görevlerini yapabilmesinin güvence altına alınması gerektiği belirtildi. İktidar, muhalefet, kamu kurumları, reklam verenler ve diğer güç odaklarının yayın politikalarına müdahalesine karşı editoryal bağımsızlığın esas alınması istendi.
Gazetecilikte etik ilkelerin ve mesleki standartların güçlendirilmesi de kararlar arasında yer aldı. Dezenformasyon, doğrulanmamış haberler, çıkar amaçlı yayıncılık, tehdit ve şantaj amacı taşıyan yayınlar ile gazetecilik kimliğinin kötüye kullanılmasına karşı ortak bir etik deklarasyon veya rehber hazırlanması önerildi.
Dijital yayıncılık alanında faaliyet gösteren kuruluşların hukuki ve etik sorumluluklarını yerine getirmesi gerektiğine dikkat çekilen bildirgede, yeni yayıncıların sektöre katılımına karşı çıkılmadan şeffaflık, hesap verebilirlik, kurumsal kimlik ve emeğe saygı ilkelerinin gözetilmesi istendi.
Gazetecilerin çalışma koşulları ve basın kartı uygulamaları ele alındı
Gazetecilerin iş güvencesi, ücret, sosyal haklar ve çalışma koşullarının iyileştirilmesi gerektiği vurgulandı. Medya kuruluşlarının yaşadığı ekonomik sorunların çalışanların hak kayıplarına dönüşmemesi için gerekli çalışmaların yapılması çağrısında bulunuldu.
Genç gazetecilerin sektöre kazandırılması amacıyla iletişim fakültesi öğrencilerinin staj ve istihdam olanaklarının artırılması, deneyimli gazetecilerin bilgi birikiminin genç kuşaklara aktarılması ve akademi ile medya kuruluşları arasındaki iş birliğinin geliştirilmesi de karara bağlandı.
Basın kartı uygulamalarının yeniden değerlendirilmesi gerektiği ifade edilen bildirgede, kartlara erişimde yaşanan sorunların ele alınması ve sahada çalışan gazetecilerin deneyimlerini dikkate alan adil, objektif kriterlerin oluşturulması istendi.
KGK, 88 ülkedeki temsilcilikleriyle uluslararası iş birliklerini geliştirecek
Sonuç bildirgesinde, 88 ülkede temsilciliği bulunan KGK'nın uluslararası çalışmalarını geliştirmesi de gündeme alındı. Mesleki deneyimlerin paylaşılması ve diplomatik iş birliklerinin artırılması amacıyla farklı ülkelerde yürütülen faaliyetlerin genişletilmesi kararlaştırıldı.
Bu kapsamda gazeteci kartlarının uluslararası kurumlarda geçerliliği ve bu kurumlara entegrasyonu konularında gerekli girişimlerin yapılması da çalışma başlıkları arasına alındı.
Yapay zekâ için ortak gazetecilik ilkeleri önerildi
Haber üretiminde yapay zekâ kullanımının yaygınlaşması da çalıştayın önemli başlıklarından biri oldu. Bildirgede, yapay zekâ kullanımında doğrulama, şeffaflık, kaynak güvenliği ve insan denetimini esas alan ortak ilkelerin belirlenmesi gerektiği kaydedildi.
Bu konuda öncelikle gazetecilere yönelik eğitim programlarının düzenlenmesi, ardından mesleki bir rehber veya deklarasyon yayımlanması önerildi.
Gazetecilerin görevlerini yerine getirirken karşılaştıkları hukuki sorunların, gözaltı ve tutuklama süreçlerinin ve erişim engellerinin de mesleki ilkeler çerçevesinde takip edilmesi kararlaştırıldı. İfade ve basın özgürlüğünün korunması için ortak tutum geliştirilmesinin önemine dikkat çekildi.
“Daha özgür ve güçlü bir medya için mücadelemizi sürdüreceğiz”
KGK'nın sonuç bildirgesinde, medya kuruluşları arasında mesleki dayanışma ve kurumsal iş birliğinin güçlendirilmesi gerektiği de vurgulandı. Yaygın, yerel ve dijital medya kuruluşlarının, yayın çizgisi veya siyasi görüş farklılıklarından bağımsız olarak ortak mesleki ilkeler doğrultusunda hareket etmesi çağrısı yapıldı.
Bildirgenin sonuç bölümünde gazeteciliğin yalnızca haber üretmekten ibaret olmadığı, toplumun doğru bilgiye ulaşma hakkını savunmak ve kamu adına denetim görevini yerine getirmek gibi önemli sorumluluklar taşıdığı ifade edildi.
KGK, çalıştayda ortaya konulan görüş ve önerilerin takipçisi olunacağını, ilgili kurum ve kuruluşlarla görüşmeler yürütülerek uygulanabilir kararların somut çalışmalara dönüştürülmesi için çaba gösterileceğini duyurdu.
