Emeklilik şartlarını tamamladığı hâlde çalışmaya devam eden milyonlarca kişi, ilave prim ödemelerinin gelecekte alacağı aylığa nasıl yansıyacağını araştırıyor. Özellikle çalışma süresi uzadıkça emekli maaşının her durumda aynı oranda artmaması, hesaplama yönteminin yeniden düzenlenmesi yönündeki beklentileri artırıyor. Yeni Orta Vadeli Program’da sosyal güvenlik sisteminin mali sürdürülebilirliğine ve kişilerin daha uzun süre istihdamda kalmasını teşvik edecek politikalara yer verilmesi de tartışmaların odağında bulunuyor.
Emekli maaşı hesaplama sisteminde ne değişebilir?
Mevcut sistemde emekli aylığının hesaplanmasında sigortalının prime esas kazançları, prim ödeme gün sayısı ve aylık bağlama oranı gibi unsurlar etkili oluyor. Aylık bağlama oranı, çalışma hayatı boyunca bildirilen kazançların emekli aylığına hangi ölçüde yansıyacağını belirleyen temel göstergelerden biri olarak öne çıkıyor.
SGK Başuzmanı İsa Karakaş, mevcut hesaplama yönteminin uzun süre çalışmayı her durumda yeterince teşvik etmediğini belirterek yeni formüllerin gündeme gelebileceğine dikkat çekti. Değerlendirmelerde, emeklilik hakkını kazandıktan sonra çalışmayı sürdürenlerin ilave çalışma yıllarından daha fazla yararlanmasını sağlayabilecek düzenlemeler üzerinde duruluyor.
Bu çerçevede tartışılan seçeneklerden biri, 25 yıldan sonraki her çalışma yılı için aylık bağlama oranına ilave artış yapılması. Böyle bir model kabul edilirse uzun süre prim ödeyenlerin emekli aylıklarının hesaplanmasında ek bir unsur devreye girebilir. Ancak artışın hangi oranda olacağı, kimleri kapsayacağı ve hangi tarihten itibaren uygulanacağı konusunda kesinleşmiş bir düzenleme bulunmuyor.
1999 öncesi SGK girişi olanlar nasıl etkilenecek?
İlk sigortalılık tarihi, emeklilikte yaş, prim günü ve sigortalılık süresi gibi koşulların belirlenmesinde önem taşıyor. 8 Eylül 1999 öncesinde sigortalı olanlar ile bu tarihten sonra işe başlayanların emeklilik koşulları farklılaşabiliyor. Bununla birlikte gündemdeki yeni aylık hesaplama modeli için 1999 öncesi ve sonrası girişlilere uygulanacak ayrı oranlar henüz açıklanmış değil.
Bu nedenle yalnızca ilk sigorta giriş tarihine bakarak yeni model kapsamında ne kadar maaş alınacağını hesaplamak mümkün değil. Olası bir yasal düzenlemenin kapsamı belirlenirken sigortalılık statüsü, prim geçmişi ve mevcut emeklilik koşulları gibi unsurların nasıl ele alınacağı da önem taşıyacak.
İki farklı taban emekli maaşı mı uygulanacak?
Gündeme gelen bir diğer ihtimal, kısmi emeklilik ile normal emeklilik için farklı taban aylıklar belirlenmesi. Bu önerinin hayata geçirilmesi durumunda, emeklilik koşullarını farklı ölçülerde tamamlayan gruplar için ayrı bir taban aylık yaklaşımı değerlendirilebilir. Ancak hangi gruba hangi tutarın uygulanacağına ilişkin kesinleşmiş bir karar bulunmuyor.
Yeni modelin yürürlüğe girip girmeyeceği, yapılacak yasal düzenlemelere bağlı olacak. Resmî karar açıklanana kadar emekli adaylarının mevcut hesaplama kurallarını esas alması gerekiyor.
