Analize göre, 2009 yılında üniversite mezunu bir çalışanın geliri, okur-yazar olmayan bir bireyin gelirinin 4,71 katı iken, bu oran 2024 itibarıyla 2,91 kata düştü. Lise altı eğitimli çalışanlara göre gelir farkı da 2,25 kat seviyesinden 1,84 kata geriledi.
Hekimsen, bu verilerin “eğitimin ekonomik getirisi ile sorumluluk-risk ilişkisinin zayıfladığını” ve “nitelikli iş gücünün sistematik biçimde değersizleştirildiğini” gösterdiğini belirtti.
“Ücretler asgari ücret etrafında baskılanıyor”
Raporda, eğitimli ve nitelikli meslek gruplarının gelirlerinin giderek asgari ücret seviyesine yaklaştığına dikkat çekildi. Bu durumun, “nitelikli mesleklerden uzaklaşmayı, beyin göçünü ve mesleki motivasyon kaybını” tetiklediği ifade edildi.
Gelir uçurumu tarihi zirvede
TÜİK verilerine göre, en yüksek gelir grubunun toplam gelirden aldığı pay yüzde 48,1’e çıktı. Analizde, “Türkiye’de kazanılan her 100 TL’nin 48 TL’si en zengin yüzde 20’ye, kalan 52 TL ise nüfusun yüzde 80’ine dağıtılmaktadır” denildi.
Ayrıca, işveren geliri ile ücretli çalışan geliri arasındaki farkın 2009’da 2,09 kat iken 2024’te 3,84 kata yükseldiği belirtildi.
Sektörel gelir artışı dengesiz
Son 18 yılda sektörel gelir artışının en yüksek olduğu alanın yüzde 35,54 ile inşaat, en düşük artışın ise yüzde 24,12 ile hizmet sektörü (işçi ve memur) olduğu bildirildi.
Avrupa’da gelir eşitsizliğinde zirvedeyiz
Eurostat verilerine göre Türkiye’nin Gini katsayısı 44,8 olarak kaydedildi ve bu oran Avrupa’daki en yüksek gelir eşitsizliğine işaret etti. Maliye Bakanlığı verilerine göre ise gelir vergisinin toplam vergi gelirlerindeki payı yüzde 25,12’ye çıkarken, kurumlar vergisi oranı yüzde 11,09’da kaldı. Bu durumun, “vergi yükünün ağırlıklı olarak ücretli kesime yüklendiği, sermaye gelirlerinin ise korunduğu” anlamına geldiği belirtildi.
“Emek odaklı politika artık zorunluluk”
Hekimsen, analizinin sonuç bölümünde şu değerlendirmeye yer verdi:
“Eğitimi, emeği ve nitelikli insan kaynağını değersizleştiren hiçbir ekonomik düzen sürdürülebilir değildir. Türkiye’nin geleceği için adil, öngörülebilir ve emek odaklı bir ücret ve vergi politikası artık zorunluluktur.”
