Kamuoyunda birçok kişi “Emekliliğim tehlikede mi?”, “18 yaşından önceki çalışmalarım silinecek mi?” sorularına yanıt ararken, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) genelgesi ve Yargıtay’ın kritik kararı hakkı elinden alınma riskiyle karşı karşıya olan grubu net bir şekilde ortaya çıkardı.
Tüm Çalışanları Kapsamıyor: Risk Sadece Tek Bir Grupta
SGK Uzmanı Özgür Erdursun'un aktardığı bilgilere göre, kulaktan kulağa yayılan bu endişe 18 yaşından önce sigortalı olan herkesi kapsamıyor. Erken yaşta bir fabrikada, atölyede, markette, şirkette ya da herhangi bir üçüncü şahsa ait işyerinde çalışmış olanların sigortalılıklarıyla ilgili genel bir iptal uygulaması ya da hukuki bir sorun bulunmuyor. Tartışmanın ve tehlikenin odağında, yalnızca 18 yaşından küçükken anne veya babasına ait işyerinde sigortalı olarak gösterilmiş kişiler yer alıyor.
Sorunun Kaynağı 2013 Yılındaki SGK Genelgesi
Yaşanan bu büyük hukuki tartışmanın temelinde SGK’nın 2013/11 sayılı Genelgesi bulunuyor. Söz konusu düzenlemeye göre, bir çocuğun anne ya da babasının işyerinde sigortalı sayılabilmesi için vasi katılımıyla yapılmış ve mahkeme (hakim) tarafından onaylanmış resmi bir hizmet sözleşmesinin varlığı şart koşuluyor. SGK, geriye dönük yaptığı denetimlerde bu şekli şartların taşınmadığı durumlarda anne-baba işyerinden yapılan sigorta bildirimlerini geçersiz sayabiliyor. Bu durum, çalışma hayatına onlarca yıl önce başlayan, primi tahsil edilen ve hizmeti kayıt altına alınan kişilerin emeklilik planlarını altüst ediyor.
EYT Hakkı Yanabilir, Maaşlar Kesilebilir
Uygulamanın doğuracağı sonuçlar özellikle EYT (Emeklilikte Yaşa Takılanlar) kapsamında olanlar için büyük risk barındırıyor:
-
EYT Kapsamı Dışında Kalma Riski: İlk sigorta girişi 8 Eylül 1999 tarihinden önce anne veya babasının işyerinden yapılan bir kişinin bu başlangıcı iptal edilirse, sigorta başlangıç tarihi ileriye kayıyor ve kişi EYT hakkını tamamen kaybedebiliyor.
-
Prim Günlerinin Silinmesi: İlk girişi başka yerde olup EYT sorunu olmayan ancak kariyerinin bir döneminde anne-babasının yanında sigortalı görünenlerin de o dönemki prim günleri siliniyor. Prim gününün eksilmesiyle emeklilik hakkı ortadan kalkabiliyor.
-
Aylıkların Geri İstenmesi: Halihazırda emekli olmuş bazı kişilerin ise sigortalılıklarının iptali durumunda emekli aylıklarının yeniden değerlendirilmesi ve işlemlerin tamamen iptal edilmesi riski doğuyor.
Yargıtay Son Noktayı Koydu: "Fiili Çalışma Varsa İptal Edilemez"
SGK, genelgedeki evrak ve şekil şartlarına bakarak iptal işlemi uygularken, yargı organları olaya çok daha farklı yaklaşıyor. Mahkemeler ve Yargıtay, evrak eksikliğinden ziyade "olayın özüne" yani çocuğun o işyerinde gerçekten fiilen çalışıp çalışmadığına bakıyor.
Yargı süreçlerinde fiili çalışmanın tespiti için şu kriterler inceleniyor:
-
İşyerindeki faaliyetlerin durumu ve üretimin gerçekliği,
-
Dönemin bordro kayıtları ve ücret ödemelerine dair belgeler,
-
Tanık anlatımları ve dosyaya sunulan diğer somut deliller.
Nitekim Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, 23 Şubat 2023 tarihli emsal bir kararında, annesinin işyerinde 18 yaşından önce sigortalı olan bir kişinin fiilen çalıştığını ispatlaması üzerine SGK’nın iptal itirazını reddetti. Yargıtay kararında; çocukları korumak amacıyla getirilen kuralların çocuk aleyhine yorumlanamayacağı ve yıllar sonra bir kişinin sosyal güvenlik hakkını ortadan kaldıracak şekilde uygulanamayacağı net bir dille vurgulandı.
Uzmanlar Uyarıyor: Hizmet Dökümünüzü Kontrol Edin
Mevcut durumda başka bir işverenin yanında erken yaşta sigortalı olanların endişe etmesini gerektiren bir durum yok. Ancak 18 yaşından önce anne veya babasının işyerinde sigortası görünen kişilerin hizmet dökümlerini dikkatle incelemesi gerekiyor. Uzmanlar, olası bir SGK iptal işlemi karşısında fiili çalışmayı kanıtlayacak belgelerle yasal yollardan hak aranması gerektiğinin altını çiziyor; çünkü bu durum doğrudan emeklilik hakkının korunması anlamına geliyor.