İSLAM DÜNYASI BİLİME KARŞI MI? 4

18/10/2021 23:41 176

 

13 Ekim 2021 Çarşamba günü, ilk bölümünü yayımladığımız, ‘ İslam Dünyası Bilime Karşı mı?’ başlıklı yazımıza, kaldığımız yerden devam ediyoruz…

İmam Gazali'ye en büyük itiraz, yine İslam dünyasından Hanefi-Sünni öğretisinin içinden gelmiştir. 'Doğu'nun en büyük âlimlerinden, felsefeci ve yorumcu İbn-i Rüşd (1126-1198) Gazali'yi Endülüs'ten eleştiriyor ve onun görüşlerini mahkûm ediyor. Aynı zamanda Kordoba Kadısı olan ve Endülüs Sultanı Yusuf'a danışmanlık yapan İbn-ii Rüşd, bilimin ve felsefenin kâfirlik olamayacağını, insan aklının özgür bırakılması gerektiğini, dini kuralların akıl ve mantıkla çelişmesi halinde akla göre yorumlanmasının doğru olacağı görüşünü savunuyor. Çünkü diyor İbn-i Rüşd; "İnsan aklı da Allah vergisi bir yetenektir" ve bu nedenle akla uygun olan, nakle (kutsal söz, vahiy) aykırı olamaz.

Bu nokta da İbn-i Rüşd kimdir? Sorusuna kısaca bir göz atalım:

(İbn-i Rüşd Kimdir? Tam adıyla, Ebū ´l-Velīd Muḥammed İbn Aḥmed ibn Muḥammed İbn-i Rüşd, 14 Nisan 1126 yılında Kurtuba´da doğmuş ve 10 Aralık 1198 tarihinde Marakeş, Fas´ta vefat etmiştir. Endülüslü-Arap… Felsefeci, hekim, fıkıhçı, matematikçi ve tıpçı olan İbn-i Rüşd´e göre tek filozof Aristo´ydu.

İlim hayatına, dedesi ve babasının konumları dolayısıyla zengin bir ilim ve kültür çevresinde seçkin hocalardan eğitim alarak başlayan İbn-i Rüşd, temel dini ilimleri babasından öğrenmiştir. Dini ilimlerin yanında Ahlak, Astronomi, Edebiyat, Felsefe, Fizik, Mantık, Matematik, Politika, Psikoloji, Tabiat ilimleri, Tıp, Zooloji gibi ilimler de tahsil etmiştir. İbn-i Rüşd'ün Kadi'l- Kudat (Başkadı)'lık yapması dini ilimlerdeki bilgi seviyesine, Halifenin özel doktoru olarak görev yapması, tıp alanına yönelik bilgisine ve yine Halifenin isteğiyle Aristo'nun eserlerine şerh yazması da felsefe alanındaki donanımına delil olarak gösterilebilir. Ayrıca saydığımız diğer alanlarda da birden çok eserler vermiş ve şerhler yazmıştır.

Edebiyatta İbn-i Rüşd´ün Yeri;

Orta Çağ´ın Avrupalı skolastiklerinin kendisine gösterdikleri saygıdan ötürü Dante, İbn-i Rüşd´ü İlahi Komedya´da diğer büyük filozoflarla beraber "iltifatın üne borçlu olunduğu" Limbo´da göstermiştir.

Victor Hugo´nun, Quasimodo ile Esmeralda´nın talihsiz öyküsünün anlattığı, Notre Dame´ın Kamburu adlı eserinde, bilimle hukukun kaynaklarına değinildiği bir bölümde, İbn-i Rüşd referans verilir. Avrupa´da bilinen adıyla Avveroes ismiyle anılır.

James Joyce´un Ulysess adlı eserinde ve Jorge Luis Borges´un La Busca de Averroes (Averroes´in Arayışı) eserinde de, İbn-i Rüşd anılır.

Eserleri:

İbn-i Rüşd´ün siyaset, din, hukuk, tıp ve felsefenin pek çok alanında 150´den fazla eser kaleme aldığı bilinmektedir.)

İbn-i Rüşd Kurtuba'da (İspanya'nın bugünkü Kordoba kenti) Gazali'yi eleştiren ünlü reddiyesini yazıyor; 'Tehatüfül Tehafül' yani
"Tutarsızlığın Tutarsızlığı'... İbn-i Rüşd felsefenin ve felsefecilerin gerçeğin bilgisine ulaşmanın yolunu açtığını, tutarsızlığın buna karşı çıkmak olduğunu söylüyor. Yazılı tarihin en önemli ve en büyük polemiklerinden biridir. İbn-ii Rüşd bu tartışmayı entelektüel ve felsefi düzeyde kazanıyor, ama siyasal planda kaybediyor. Çünkü İslam dünyasının sultanları, kralları, halifeleri ve şeyhleri itaat ve teslimiyeti savunan Gazali'yi destekliyorlar. İbn-i Rüşd unutulmaya terk ediliyor.
Antik Çağ Grek bilimi ve felsefesi uzmanı olan, Aristo'dan Platon'a kadar çok sayıda felsefe ve bilim insanının eserlerine yorumlar yazan, onlara şerhler düşen İbn-i Rüşd'ün kitapları Latinceye çevriliyor. Batı, unuttuğu ‘Antik Çağın’ bilim insanlarını ve felsefecilerini, yeniden İbn-i Rüşd'ün eserlerinden öğreniyor. Bu eserler, Arapçadan Latinceye çevriliyor ve Batı'da Rönesans'ı başlatıyor. Batı İbn-i Rüşd'ün, Doğu ise, İmam Gazali'nin yolundan gidiyor. Bu gün Doğu ve Batı karşılaştırması ya da kıyaslaması yapıldığı zaman, gelinen noktada, akıl ve bilimin, naklin fersah fersah önünde olduğunu görüyoruz.

Yarın devam edeceğiz…