Bu durum, zihinsel sağlığın, çalışma hayatı üzerindeki etkisinin ne kadar hayati olduğunu ortaya koyuyor. Eğer bir birey, sigorta girişi sonrasında yaşadığı sağlık sorunları nedeniyle çalışma kapasitesini yitirmişse, sistem yaş şartı aramadan emeklilik kapısını açabiliyor.
İstatistikler Ne Diyor?
Kanser hastalarının başı çektiği malulen emeklilik listesinde, psikiyatri vakalarının ikinci sırada olması, iş hayatının mental sağlık üzerindeki baskısını da gözler önüne seriyor. İsa Karakaş, bu durumun tesadüf olmadığını, SGK’nın çok kapsamlı bir psikiyatrik hastalıklar listesi bulunduğunu belirtiyor. Bu liste içerisinde; otizm ve ilişkili yaygın gelişimsel bozukluklar, beyin hasarına bağlı davranış değişiklikleri ve kronik stres bozuklukları gibi birçok farklı klinik tablo yer alıyor. Uzmanlar, bu hastalıkların "ağır" veya "orta düzey" olarak sınıflandırıldığını ve emeklilik kararının bu sınıflandırmaya göre şekillendiğini ifade ediyor.
"Yüzde 60 Kayıp" Kuralı
Karakaş’ın vurguladığı üzere, malulen emekliliğin anahtarı çalışma gücündeki %60'lık kayıptır. Eğer kayıp %40 civarındaysa, engelli emekliliği devreye giriyor. Engelli emekliliğinde şartlar, engel oranına ve ilk sigorta başlangıç tarihine göre değişiklik gösteriyor. Bazı durumlarda 3600 gün prim ve 15 yıl sigortalılık yeterliyken, bazı tablolarda 4680 gün ve 18 yıllık sigorta süresi aranabiliyor. Dolayısıyla, süreç başlatılmadan önce kişinin hastalık derecesinin tam olarak hangi orana denk geldiğinin bir uzman hekim veya SGK il müdürlükleri aracılığıyla teyit edilmesi hayati önem taşıyor.
Doğru Bilinen Yanlışlar
Malulen emeklilikle ilgili en büyük yanılgı, "her psikiyatrik teşhisin emeklilik getireceği" düşüncesidir. Oysa SGK, teşhisten ziyade "işlevsellik kaybına" bakıyor. Örneğin, bipolar bozuklukta ya da şizofrenide "kısmen çalışma olanağı veren" durumlar ile "tedaviye rağmen çalışma olanağı vermeyen" durumlar farklı kategorize ediliyor. Eğer kişi, aldığı tedaviyle kısmen de olsa çalışabiliyorsa, maluliyetten ziyade "engelli hakları" kapsamında değerlendiriliyor. Bu ayrımı bilmek, hastaların ve ailelerinin hayal kırıklığına uğramaması adına ilk adımdır.