Malum, Milli Mücadele, öncelikle düzenlenen kongrelerle başlamıştır. Büyük önder Mustafa Kemal Atatürk, Erzurum ve Sivas Kongrelerini yaptıktan sonra, üçüncü olarak ta Pozantı Kongresini yapmıştır.
Ancak, Mustafa Kemal’in Erzurum ve Sivas Kongrelerini hepimiz biliriz. Fakat Pozantı Kongresi ve Nutku pek bilinmez. Pozantı Kongresini bilmemek, Erzurum ve Sivas Kongrelerini dilsiz ve zayıf bırakmak demektir. Görülüyor ki, Pozantı Kongresini tarihe tescil edemeyenlerin omuzlarına çöken Milli vebal, affedilmeyecek derecede ağırdır.
Unutmamak lazım ki; Mustafa Kemal’in Birinci Kongresi Erzurum, İkinci Kongresi Sivas, Üçüncü Kongresi de Pozantı Kongresidir.
Kurtuluş Savaşına, Milli mücadeleye yön veren kongreleri şöyle bir inceleyelim;
Mustafa Kemal Paşa’nın Samsun’a Çıkışı (19 Mayıs 1919)
Mondros Ateşkes Antlaşmasından sonra Doğu Karadeniz'deki Rumlar, Rum Pontus Cemiyeti'nin yönetiminde Pontus devletini yeniden kurmak için çalışmaya başlamışlardı. Yöredeki Kuvayı Milliye birlikleri ise Rumların bu hareketlerine karşı çalışmalara girmişlerdi. İngiltere padişah Vahdettin'e bu bölgede çatışmaların durdurulması için baskıda bulundu. Padişah yöredeki karışıklıkların önlenmesi, Mondros Ateşkes antlaşmasına uygun olarak padişaha bağlı bir düzenin sağlanması için Mustafa Kemal'i 9. Ordu Müfettişi olarak görevlendirdi. Mustafa Kemal Paşa buna ilaveten Hükümet Komiserliği ve askeri makamlara emir verme yetkisini aldı ve 19 Mayıs 1919’da Samsuna çıktı.
İngilizler İstanbul hükümetine verdikleri raporda Samsun ve çevresinde Müslüman halkın Rumlara baskıda bulunduklarını ileri sürmüşlerdi. Mustafa Kemal yaptığı incelemelerde durumun İngilizlerin iddia ettiklerinin tam tersi olduğunu tespit etti, eldeki kuvvetlerden yararlanarak Samsun ve çevresindeki Rumların çalışmalarını önledi ve asayişi düzenledi.
Havza Bildirisi (28 Mayıs 1919)
Mustafa Kemal Paşa Samsun'dan Havzaya geçerek Yunanistan'ın Batı Anadolu'da yaptığı işgallere karşı milli bilinci uyandırmak için bildiri hazırladı. Havza Bildirisi telgrafla askeri yetkililere, idari amirlere ve müdafaa–i hukuk cemiyetlerine gönderildi.
Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919)
Mustafa Kemal Paşa, Ali Fuat Paşa, Rauf Orbay, Refet Bele ve Kazım Karabekir ile haberleşti. Ali Fuat Paşa, Rauf Orbay ve Refet Bele ile Amasya'da buluştu. Amasya Genelgesi hazırlandı. Genelgeyi Kazım Karabekir ve Mersinli Cemal Paşalar gönderdikleri haberlerle benimsediklerini bildirdiler. Genelge, askeri ve sivil makamlara şifreli olarak gönderilmiştir. Amasya Genelgesi ile Mili Mücadele bir düşünce olmaktan çıkıp, eyleme dönüştürülmüştür.
Milli Mücadelenin Yerel Kongreleri:
14 Kasım 1918 tarihinde yapılan 1’inci Kars Milli İslâm Şurası
30 Kasım 1918 tarihinde yapılan 2’inci Kars Milli İslâm Şurası
17-18 Ocak 1919 tarihinde yapılan 3’üncü Kars Milli İslâm Şurası
17-19 Mart 1919 tarihinde yapılan İzmir Müdafaa-i Hukuk–ı Osmaniye Cemiyeti Kongresi
28 Haziran-12 Temmuz 1919 tarihinde yapılan 1’inci Balıkesir Kongresi
26-30 Temmuz 1919 tarihinde yapılan 2’inci Balıkesir Kongresi
23 Temmuz-7 Ağustos 1919 tarihinde yapılan Erzurum Kongresi
6-9 Ağustos 1919 tarihinde yapılan 1’inci Nazilli Kongresi
16-25 Ağustos 1919 tarihinde yapılan Alaşehir Kongresi
4-11 Eylül 1919 tarihinde yapılan Sivas Kongresi
16-22 Eylül 1919 tarihinde yapılan 3’üncü Balıkesir Kongresi
19-23 Eylül 1919 tarihinde yapılan 2’inci Nazilli Kongresi
16 Ekim 1919 tarihinde yapılan 1’inci Edirne Kongresi
19-21 Kasım 1919 tarihinde yapılan 4’üncü Balıkesir Kongresi
15 Ocak 1920 tarihinde yapılan 2’inci Edirne Kongresi
10-23 Mart 1920 tarihinde yapılan 5’inci Balıkesir Kongresi
31 Mart-2 Nisan 1920 tarihinde yapılan Lüleburgaz Kongresi
9-13 Mayıs 1920 tarihinde yapılan Büyük Edirne Kongresi
2 Ağustos 1920 tarihinde yapılan Afyonkarahisar Kongresi
Erzurum Kongresi( 23 Temmuz-7 Ağustos 1919)
Erzurum Kongresi, 23 Temmuz-7 Ağustos 1919 tarihleri arasında Erzurum’da toplanan kongredir. 17 Haziran’da Vilayet-i Şarkiye Müdâfaa-i Hukuk Cemiyeti Erzurum Şubesi tarafından toplanan Erzurum Kongresi, Erzurum Umumî Kongresi veya Umumî Erzurum Kongresi olarak da anılmaktadır.
Kongreye çoğunluğu işgal altındaki 5 doğu ilimiz, Trabzon, Erzurum, Sivas, Bitlis ve Van’dan gelen 62 delege katılmış; 2 hafta süren kongrede alınan kararlar Kurtuluş Mücadelesinde izlenen çizgide önemli ölçüde belirleyici olmuştur.
Kongreyi geçici başkan olarak Erzurum delegelerinden Hoca Raif Efendi açmış; yoklamanın ardından yapılan oylamada Mustafa Kemal Paşakongre başkanlığına seçilmiştir.
Aslında Kongre görüşmelerinin 10 Temmuz’da başlaması öngörülmüş, delegelerin bir bölümünün anılan tarihte Erzurum’a gelememesinden dolayı ertelenerek, 23 Temmuz’da görüşmelere başlanılmıştır.
*Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti, Ermeni tehlikesine karşı düzenledi.
*Milli sınırlar içinde vatan bir bütündür, bölünemez.
*Her türlü yabancı işgaline ve müdahalesine millet birlikte karşı koyacaktır.
*İstanbul Hükümeti vatanın bağımsızlığını sağlayamazsa bu amaçla geçici bir hükümet kurulacaktır. Bu hükümetin üyeleri Milli Kongre tarafından seçilecektir. Kongre toplantıda değilse seçim işini Temsil heyeti yapacaktır.
*Milli kuvvetleri etkili, milli iradeyi egemen kılmak esastır.
*Manda ve himaye kabul edilemez.
*Azınlıklara ayrıcalıklar verilemez.
*Meclis derhal toplanmalı.
Devam edecek…