Birinci İnönü Zaferi 6 – 11 Ocak 1 921 tarihlerinde gerçekleşmiş ve bunu 23 Mart – 1 Nisan 1921 tarihleri arasında gerçekleşen İkinci İnönü Zaferi takip etmiştir.
Atatürk’ün ve Fevzi Çakmak’ın idare ettiği ve 22 Ağustos – 13 Eylül 1921 arasında cereyan eden Sakarya Savaşı da galibiyetimizle sonlanmıştır.
Sakarya Zaferi Mecliste büyük ilgi görmüş ve Atatürk’le Fevzi Çakmak Mareşalliğe yükseltilmiştir. Tabi bu işlerin meclisteki akisleri zannedildiği kadar da kolay olmamıştır.
Morali yükselen Türk Askerleri son olarak 26 – 30 Ağustos 1922 tarihleri arasında yapılan Dumlupınar Meydan Muhaberesini kazanıp, Yunanları İzmir’den 9 Eylül 1922’de denize dökmüştür. İşin askeri yönü halledilmiş ama bence en zor yeri olan diplomasi sorunu hala ortadadır. Atatürk, İnönü’yü 11 Ekim 1922’de yapılan Mudanya’daki ateşkes antlaşmaları için görevlendirmiş, o da bu işi çok güzel başarmıştır.
İşin yurtiçindeki sorunu çözülmüş ama dünya devletlerince bunun kabulüne sıra gelmişti. Avrupa’daki bu iş için yapılan konferans Lozan Konferansı. 28 Ekim 1922 başlayacak olan Lozan Konferansına TBMM Hükümeti davet edilmiş ve konferansa Başvekil Rauf Orbay katılmak istemiş ancak Atatürk Mudanya görüşmelerinde katılan İnönü’nün temsilci gönderilmesini uygun görmüştür. İsmet Paşa Dışişleri Bakanlığına getirildi ve çalışmalar hızlandırıldı. İtilaf Devletleri Lozan’a TBMM Hükümetine baskı kurmak için İstanbul Hükümetini de davet ettiler. Bu duruma tepki gösteren TBMM Hükümeti, 1 Kasım 1922’de saltanatı kaldırdı.
Bir ara konferansa fasıla verildi ve tekrar toplanıldı. Lozan’da çok şey kazandık ama daha sonraya bırakılan sorunlar da vardı. Boğazlar meselesi, Hatay sorunu, Irak sınırı ve harp tazminatları Montrö Anlaşması ile Boğazlar işi Türkiye’ye bırakıldı, Hatay Türkiye’ye katıldı ama ne harp tazminatı alabildik ne de Irak sınırını dokunabildik. Çünkü orada petrol çıktı ve İngilizler bu işi karıştırmayalım diye Şeyh Sait isyanını başlattılar. Ne yazık ki bu soru n hala gündemde.
98 yıl önce yani 24 Temmuz 1923’te Lozan Anlaşması imzalandı. Bütün tarih boyunca şerefle yaşamış bir milletin esir olamayacağı Lozan’da bir kere daha diğer uluslarca kabul edildi. Bugünkü özgür ve bağımsız Türkiye 1919’da atıldığı, şerefle yaşamak veya şerefle ölmek savaşının parlak bir eseridir. 9 Eylül 1922’de İzmir’in kurtuluşu ile silahlı mücadele bitmiş ve Lozan’da cereyan eden siyasi mücadelede başarı ile bitirilmiştir.
Bize bugünleri getiren o kıymetli zevata minnet borçluyuz. Ruhları şad olsun.