Bir önceki yazımızda; Dünyaca ünlü İngilizce sözlük "Redhouse"un yazarı James Redhouse'un Kendisini Türkiye'de (Osmanlı)da yetiştirdiğinden bahisle hayatından söz ederek demiştik ki;
Rusya'dan döndükten sonra Londra'ya gitse de İstanbul ile bağını koparmadı.
Londra'da Hüsrev Paşa tarafından kendisine verilen görev, İngiltere'ye eğitime gelen Türk öğrencileri denetleyip onlara İngilizce öğretmekti.
Yeni görev yeri; Osmanlı Dışişleri Bakanlığı.
Redhouse 4 yılın ardından tekrar İstanbul'a döndü ve daha aktif görevlerde bulundu.
Sadrazam Hüsrev Paşa'nın tercümanlığına getirildi.
Adı hem İstanbul ricali, hem de İngili,z Hükümeti tarafından günden güne daha çok duyulur olmuştu.
Artık "İngiliz Mustafa" adı ile anılıyordu.
Yeni görev yeri ise Osmanlı Hariciye Nezareti, yani Dışişleri Bakanlığı idi.
1840 Londra Anlaşması gereği önce Suriye'ye giden Redhouse buradaki başarılı hizmetinin ardından İran ile sınır düzeltme müzakereleri başlayınca Erzurum'a gönderildi. Burada tam 4 sene kalan Redhouse "Osmanlıca Gramer isimli eserini yayınladı.
Erzurum'dan döndükten sonra Encümen-i Danış (İlimler Akademisi) üyeliğine seçilen ve çeviri bürosunun içinde bir kütüphane kurup çalışmalarını sürdüren Redhouse, artan sağlık problemlerinin de etkisiyle 1853 yılında Kırım Savaşı arefesinde istanbul'dan ayrıldı.
Emekli olduğunda 42 yaşındaydı.
Eserini Sultan Abdülaziz'e ithaf etti. Ama emekli olduktan sonra Osmanlıca ile olan bağını koparmadı.
Ömrünün sonuna kadar sürdüreceği geniş kapsamlı sözlük çalışması olan "Küllüvat-ı Aziziyyefi'i lügati Osmaniyye ( Osmanlı Padişahı Sultan Abdülaziz'e ithafen) isimli eserin büyük bir kısmını tamamlayıp İstanbul'a gönderdi.
Yoğun çalışmalarının arasında mesnevi ve İncil çevirisi yaptı.
Ömrünün son dönemlerinde özellikle Doğu Türk Lehçesi üzerine önemli çalışmalar yaptı.
1890 yılında yayınladığı "Turkish and English Lexicon" isimli çalışması sadece Osmanlı döneminde değil Cumhuriyetin ilk dönemlerinde bile, en önemli İngilizce Sözlük kaynağı olarak bilinir.
James Redhous'un çalışmaları sözlüklerle sınırlı kalmadı.
Matta İncili'nin İtalyanca-Osmanlıca ve İngilice-Osmanlıca çevirilerini yaptığı gibi, ilerleyen yıllarda Mevlana'nın "Mesnevi"si ile Hz.Muhammed için yazılmış "Bürde Kasidesi"ni de İngilizce'ye çevirdi.
James Redhouse hayatı boyunca çok farklı alanlarda sayısız esere imza attı.
Bazı projeleri de yarım kaldı.
İstanbul'da olsun, emekliye ayrılıp Londra'ya döndüğünde olsun maiyetinde çalıştığı birçok isimden daha fazla Türk-İngiliz ilişkilerine kültürel katkı sağladı.
Uzun sayılabilecek hayatına 4 Britanya Hükümdarı ve 5 Osmanlı Padişahı sığdırdı.
1892 yılında İngiltere'de hayata veda ettiğinde, geride kendisinden bahsedecek bir torun veya akraba bırakmadı.
Bize de hayatının pek çok safhası bilinmezliğini koruyan "İngiliz Mustafa"nın yaşam öyküsüne dair bildiklerimizi, öğrendiklerimizi paylaşmak düştü.