BHOPAL FELAKETİ İNSANLARI UYKUDA YAKALADI
Kimyasal madde üretim fabrikasında gece 01.00 sularında başlayan gaz sızıntısından yalnızca birkaç saat sonra Bhopal sokakları cansız insan bedenleriyle ve inek, kedi, köpek, kuş cesetleriyle doluydu. Fabrikanın hemen yanında bulunan gecekondu mahallesi en büyük kaybı yaşamıştı. İlk belirlemelere göre oracıkta tam 3 bin 800 kişi hayatını kaybetmişti.
Hastaneler dolup taşıyor, ülkenin dört bir yanından bölgeye yardım ekipleri geliyordu. Tam bir can pazarının yaşandığı Bhopal’de ilk birkaç gün içinde hayatını kaybeden kişi sayısı 10 bine ulaşmıştı. Yıl içindeki ölümler 15 bine, sonraki yıllarda gaz sızıntısına maruz kaldığı için ölenlerin sayısı 20 bine ulaştı. Hindistan hükümetinin yayınladığı rakamlara göre Bhopal felaketinden etkilendiği için sakat kalan, ölen, hastalıklarla mücadele eden kişi sayısı 500 binden fazladır. Felaket sonrası yüz binlerce kişi şehri terk etmek zorunda kaldı. O dönemde gaz sızıntısından etkilenen kadınların doğurduğu sakat çocuk sayısı bugün bile artmaya devam ediyor.
***
BHOPAL FELAKETİ SONRASI NELER YAŞANDI?
Bhopal felaketinin bir numaralı sorumlusu olan şirket, elbette üçüncü dünya ülkelerinde insanlık dışı koşullarda üretim yapan tüm Amerikan şirketleri gibi kendine yakışanı yaparak hiçbir sorumluluk kabul etmedi ve tüm suçu projede bir miktar hissesi bulunan ortak olduğu şirketin üstüne attı. Teröristlerin bunu yaptığını, işini çalışmayanların sabotaj yaptığını ve daha neler neler iddia ettiler. Elbette hiçbirinin doğru olmadığı kanıtlandı.
1985 yılının Mart ayında Hindistan hükümeti, Bhopal Gaz Sızıntısı Afet Yasası isimli bir yasa yürürlüğe soktu ve Bhopal felaketi mağdurlarını hukuki olarak devletin temsil edeceğini duyurdu. En sonunda sorumlu şirket ahlaki sorumluluğu kabul etti ve felaket mağdurlarına verilmek üzere Hindistan hükümetine 470 milyon dolar tazminat ödedi. Böyle bir dava Amerika Birleşik Devletleri mahkemelerinde görülseydi şirketin 10 milyar dolardan fazla tazminat ödeyeceği söyleniyor.
Bhopal Gaz Trajedisi Yardım ve Rehabilitasyon Dairesi'nin 2003 yılının Ekim ayında açıkladığına göre yaralanmalar için 554 bin 895 kişiye, ölümler için 15 bin 310 kişiye tazminat ödenmişti. Ölenlerin ailelerin ödenen tutar 2 bin 200 dolar gibi trajikomik bir rakamdı.
Daha da trajikomik olan şirketin yalnızca ahlaki sorumluluğu kabul etmesiydi. Yani bu parayı yalnızca lafın gelişi ödemişti. Yıllar sonra bile yalan yanlış bilimsel veriler öne sürerek yaşanan felakette kendilerinin bir suçu olmadığını, hammaddenin bozuk olduğunu, ısınma sorunları olduğu, çalışanların kabahatli olduğunu ve daha nice yalanı uydurdu. Şirketin her bir iddiası tek, tek yalanlandı.
BHOPAL HALKI HALA KİMYASAL ATIKLARLA BİR ARADA YAŞIYOR!
Yaşanan felaketin ardından şirket apar topar tesisi kapattı. Tesis kapandı kapanmasına ancak tonlarca kimyasal madde ve ağır toksik metal hala orada duruyor. Üstelik yoğun olmasa bile hala gaz sızdırmaya devam ediyor. Felaket sonrası Hindistan hükümeti bir Çevre ve Orman Bakanlığı kurdu ve bir Çevre Koruma Yasası çıkardı. Ancak biliyoruz ki bugün bile bu yasa sadece göstermelik kurallar koyuyor.
***
Çernobil felaketini andıran Bhopal felaketi nedir? Nedenleri nelerdir? Gibi merak edilen soruları yanıtlayarak konu hakkında bilmeniz gereken detaylardan bahsetmeye çalıştım.
Şirketler artık üç kuruş fazla kazanmak için insan canını yok saymıyor! Demek isterdim.. Ancak dünyanın dört bir yanında hala insanların cinayet gibi ihmaller yüzünden hayatını kaybettiğini ya da sakat kaldığına tanıklık ediyoruz maalesef.
Sonuç; Her zaman, her yerde olduğu gibi, güçlü olan kazanıyor ve her zamanki gibi olan yine garibana oluyor.