Dünya tarihinde çeşitli iş kazaları meydana gelmiştir. Her biri farklı nedenlerle meydana gelen bu kazalar, pek çok kişinin hayatını kaybetmesine neden olurken, doğa tahribatına da yol açmıştır. Bu kazalardan biri ABD Kargo Gemisi Yangını faciasıydı.
Katliam gibi bu kazayı geçtiğimiz günlerde en ince ayrıntısına kadar sizlerle paylaşmıştım. Bu büyük felaket, en yıkıcı iş kazalarından biri olarak kayıtlara geçti. Yaşanan bu kaza, ‘En büyük kazalardan biri midir acaba?’ diye kendi kendime sorgularken, karşıma birden Bhopal Felaketi çıktı. Karşıma çıktı derken; zamanında başka hangi iş kazaları oldu diye merak ettim ve araştırdım.
Gördüklerim (olayla ilgili görseller) ve okuduklarım karşısında şoke oldum!
Bu haftaki yazımda yaşanmış en büyük iş kazası felaketine yakından bakalım ve bu facianın nedenlerini birlikte görelim istedim.
***
İşte Bhopal Felaketi’nin ayrıntıları…
1980’li yıllarda Hindistan’ın Bhopal kentinde üretim yapan kimyasal madde fabrikasında yaşanan cinayet gibi bir kaza sonucunda on binlerce kişi oracıkta hayatını kaybetti. Sonraki yıllarda bu zehirli gazı soluduğu için yüz binlerce kişinin daha hayatı mahvoldu. Göz göre, göre yaşanan Bhopal felaketi nedir?
1986 yılında Ukrayna Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'nin Pripyat şehri yakınlarındaki Çernobil Nükleer Santrali'nde yaşanan ve ülkemizi bile etkileyen korkunç felaketi hepimiz biliriz az çok. Aynı dönemde, 1984 yılında Hindistan’ın Bhopal kentinde benzer bir felaket daha yaşandı. Ancak bu sefer ölüm saçan bir nükleer santral değil, kimyasal madde fabrikasıydı. Bhopal felaketinin yaşanmasının tek nedeni ihmallerdi..
Amerikalı bir şirketin sahibi olduğu kimyasal madde fabrikası zaten ilk açıldığı günden beri doğru düzgün önlemler almadan çalışıyordu. Fabrikanın kapatılacağı iddiaları nedeniyle güvenlik önlemlerinin büyük bir bölümü devre dışı bırakılmıştı.
HER ŞEY NASIL BAŞLADI?
1970’li yıllarda Hindistan hükümeti, yabancı yatırımcıları ülkeye çekmek amacıyla bir dizi teşvik politikası başlattı. Bu politikalar kapsamında ülkede yatırım yapan şirketlerden bir tanesi de Amerikalı kimyasal madde üreticisi bir firmaydı.
Hükümetin de hissedarı olduğu başka bir şirketle ortak olan firma, pestisit yani zararlı organizmaları yok edecek bir tür tarım ilacı üretme kararı aldı.
Üretim fabrikası için en iyi yer Bhopal’dı. Çünkü şehrin merkezi bir konumu ve iyi bir ulaşım altyapısı vardır. Hemen çalışmalar başladı. Ancak yapılan tesis, tehlikeli bir kimyasal madde üretilecekmiş gibi değil de, sanki hafif endüstriyel ürünler yapılacakmış gibi inşa ediliyordu. Ürünün kimyasal formülü tam anlamıyla onaylanmamıştı. Yetmezmiş gibi bu güvenlikli olmayan tesiste hem hammadde, hem de ürün imalatı yapılacaktı. Yani ateşle barut yan yanaydı.
1980’li yıllara kadar Bhopal’deki bu fabrika üretim yapmayı sürdürdü. Ancak 1984 yılına geldiğimizde artık tarım ilacına olan talep azalmıştı. Çünkü Hintli çiftçilerin bu ürünleri alacak parası yoktu. Bu nedenle 1984 yılının Temmuz ayında fabrikayı kapatma kararı aldılar. Satılacağı güne kadar tesisteki kimyasal maddeler taşınmayacaktı. Fabrika üretim yapmadığı için güvenlik kontrolleri de yok denecek noktaya gelmişti. Yani felaket geliyorum diyordu.
BHOPAL FELAKETİNİN NEDENLERİ…
2 Aralık 1984 günü saat 23.00 sularında 1 milyona yakın Bhopal nüfusunun büyük bir bölümü uykudaydı. Tesisteki operatörlerden bir tanesi çok da önemli olmayan bir metil izosiyanat gazı sızıntısı tespit etti. Aynı zamanda bir depolama tankında da basınç artışı vardı. Fabrika aktif üretimde olmadığı için üç hafta önce en önemli güvenlik önlemlerinden biri olan havalandırma gazı yıkayıcısı devre dışı bırakılmıştı.
Tesiste hiçbir şey doğru düzgün denetlenmediği için arızalı vanalardan bir tanesi, boru temizleme suyu ile metil izosiyanat maddelerini birbirine karıştırmıştı. Depolama tanklarını soğutmak için bulunan tonlarca soğutma sıvısı önceden boşaltılmıştı. Basınç ve ısı artmaya devam ediyordu çünkü gaz parlamasına karşı devreye girecek olan güvenlik sistemi üç aydır çalışmıyordu. Derken bozuk emniyet valflerinden biri 3 Aralık gece 01.00 sularında havaya metil izosiyanat salmaya başlayınca nihayet tesisin alarmları tüm şehirde duyulacak şekilde çalmaya başladı. (Devam Edecek..)