960 sayfalık bu kitapta, Milli Mücadele’nin gizli belgeleri, İngiliz gizli örgütünün belgeleri, Milli Mücadele’ye katılan komutanların hatıraları, geniş olarak kullanılmıştır. Milli Mücadele’nin ilk döneminin efsane öyküsüdür.
Tam anlamıyla bilimsel metotlarla ve belgelere dayanılarak yazılmış bir Milli Mücadele kitabıdır.
A. Erdoğdu:
-Erzurum ve Sivas Kongrelerinin önemini, bu sırada yaşananları ve sonuçlarını anlatır mısınız?
A. Coşkun:
Erzurum ve Sivas Kongreleri, Milli Mücadele’nin, halka dayalı iki önemli toplantısıdır.
Atatürk, Milli Mücadeleyi kişisellikten çıkarmak, kurumsallaştırmak istiyordu. İşte en önemli stratejik nokta budur.
Bu kongrelerde "Heyet-i Temsiliye" (Temsilciler Kurulu) seçimleri yapılmıştı. Ayrıca, Milli Mücadele’nin izleyeceği ilkeler bu kongrelerde saptanmıştı. En önemli noktalar şunlardır:
1. Milli sınırlar içinde bulunan vatan toprakları bir bütündür, ayrılamaz, parçalanamaz.
2. Her türlü yabancı işgale karşı, millet kendisini savunacaktır.
3. Vatanı korumak ve bağımsızlığı elde etmek için, geçici bir hükümet kurulacaktır.
4. Kuvayı Milliye'nin tek kuvvet olarak tanınması ve milli iradenin egemenliği esastır.
5. Manda ve himaye kabul edilemez.
Bu maddeler, aslında Milli Mücadele’nin temel ilkeleridir. Bu ilkeler kongre kararları ile saptanmış oluyordu. Ayrıca Milli Mücadele kurumsallaşıyordu.
A. Erdoğdu:
-Sivas’ta, Amerikan Başkanı’nın Ermenistan sınırlarını tespit için gönderdiği General Harbord’la neler görüştü?
A.Coşkun :
-Mondros Ateşkesi sonrası başlayan işgaller, Anadolu'nun emperyalist devletler tarafından parçalanarak ele geçirilmesinin eyleme geçmesiydi.
Bu aşamada, Doğu bölgesinde de bir Ermenistan devleti kurulması için çalışmalar, gerek Batı devletlerinde, gerekse İstanbul'da başlamıştı. Türkiye'nin Amerikan mandasını kabul etmesi dayatılıyordu. ABD, Anadolu'da ve Kafkasya'da incelemeler yapmak üzere, General Harbord başkanlığında bir kurulu Türkiye'ye gönderdi. 22 Eylül 1919'da Mustafa Kemal yanında Rauf Orbay, Bekir Sami (Kunduh) ve Ahmet Rüstem olmak üzere Sivas'a gelen generalHarbord'la görüştü.
Mustafa Kemal, General Harbord'a Milli Mücadele’nin karakterini, niteliklerini ve amacını açık bir biçimde anlattı.
GenerelHarbord, "Bu işte başarı sağlayamazsanız ne yapacaksınız" diye bir soru sordu ve “Bu durum, bir milletin intiharı olur” değerlendirmesini yaptı.
Mustafa Kemal'in yanıtı önemli ve çok anlamlıdır: "Bir millet varlığını ve bağımsızlığını kurtarabilmek için düşünülen her türlü fedakarlığı yaptığı zaman muhakkak başarıya ulaşır.
Ya başaramazsa demek o milletin ölmüş olduğunu gösterir. Esir yaşamaktansa, ölmek daha iyidir. Millet bu amaçla çalışınca başarısızlık söz konusu olamaz.”
Bu yanıt karşısında General Harbord, Mustafa Kemal'e "onurlu bir millet böyle yaşar, ben de bu düşünce karşısında en derin saygılarımı sunarım" demek zorunda kaldı.
A.Erdoğdu:
-“Denizden denize Ermenistan” ve Amerikan mandası konularındaki görüşü neydi?
A.Coşkun:
-Denizden denize Ermenistan Konusu:
General Harbord kurulu, daha sonra Doğu Anadolu'da incelemelerini sürdürdü. Erzurum'a gitti. Oradan İstanbul’a geçti. ABD'ye dönünce, ABD Başkanı’na verdiği raporda, Ermeni iddialarının dayanaksız olduğunu belirtti, ayrıca Milli Mücadele’nin kararlılığı üzerine vurgu yaptı.
İşte bu nedenlerle bu kurulun incelemeleri ve raporu çok önemlidir. Açıkçası, ABD yönetimi bu rapordan sonra manda düşüncesinden geri adım atmıştır.
A. Erdoğdu:
-Mustafa Kemal’in 5 Şubat 1920 tarihinde yazıp, yakın arkadaşlarından bazılarına gönderdiği “Durum tespit raporu”nu hangi stratejiye dayandırıyordu?
A. Coşkun:
-Atatürk ve arkadaşları (Temsilciler Kurulu) 27 Aralık 1919'da, Sivas’tan Ankara’ya geldiler. O sırada, son Osmanlı Millet Meclisi için seçimler yapılıyordu. Mustafa Kemal’de Erzurum’dan milletvekili seçilmişti.
Meclis, 12 Ocak 1920'de İstanbul’da açıldı. İstanbul’da toplanan Meclis’in yabancı işgal güçlerince basılıp dağıtılacağını belirten Mustafa Kemal İstanbul’a gitmedi. Meclise katılmadı.
Bu aşamada, 5 Şubat 1920’de tüm komutanlarına ve yakın arkadaşlarına Ankara’dan gönderdiği “Kafkas Seddi Durum Değerlendirmesi” adını taşıyan değerlendirme son derece önemlidir. Milli Mücadele’nin, Sovyet Rusya ve Kafkas stratejisini ortaya koyar.
Rusya’da Ekim 1917’de Sovyet Devrimi gerçekleşmişti, ancak iç savaş sürüyordu. Emperyalist güçler, Lenin liderliğindeki devrimi kundaklamak için faaliyet içindeydiler.
Yarın devam edeceğiz…