“Ano Yemendir, gülü çemendir, giden gelmiyor, acep nedendir” Türküsünü ülkemizde bilmeyen yoktur. Hatta, bir toplumun ortak kültür sahibi olduğunun o kadar açık göstergesidir ki bu türkü; söylenirken eşlik etmeyen, söylerken hüzünlenmeyen bir kişiyi bulmak zordur.
Bir de Fahrettin ALTAY’dan bahsedelim. Fahrettin ALTAY Paşa, Osmanlı’da Albaylık yapan İzmir Urlalı İsmail Bey’in 1880 doğumlu oğludur. Meşhur Hafız Hakkı ve Enver Paşa ile aynı sınıfta okuyarak son derece başarılı bir şekilde Harbiye’yi bitirmiştir. 1912 yılından 1922 yılına kadar ömrü tamamen savaşlar içerisinde geçmiştir.
Savaş yıllarını ve sonrasını Görüp Geçirdiklerim adı altında kitaplaştırmıştır.
Bu yazımda, Fahrettin Paşa’nın kitabından yukarıda adı geçen Türkünün tarihçesini, tamamen kendi anlatımıyla ele alacağım.
“1905 yılında Kuzey-Doğu Anadolu REDİF(Yedek Er) TABURLARI seferber edilerek Yemen’e gönderildiler. Bunlar orada iki yıl kadar kalıp işlerini gördükten sonra geri alınarak terhis edilmek üzere Vapurlarla Trabzon’a götürülecekler, oradan da memleketlerine kolayca gideceklerdi.
Askerler vapurla İstanbul’dan geçerlerse, nümayiş(Gösteri) yaparlar korkusu SULTAN HAMİD’i sarmış. Bunun için de hiçbir vapurun İstanbul’a gelmemesini, askerin İSKENDERUN’da karaya çıkarılmasını, karayolu ile dağıtılmasını irade buyurmuş. Yemen’den kurtulabilip gelenler zaten bitmişler. Üst baş perişan, mevim kış. Menzil teşkilatı olmadığı için bir sefalettir gidiyor. Kuzeye doğru çıktıkça kış mevsiminin şartları daha da ağırlaşıyor. Yemenden gelebilmiş bu zavallı askercikler, bu defa da karlar ve buzlar içinde boğuşuyorlar ve hasta olup köylerde kalıyorlar. Doktor yok. İlaç yok. Ölüyorlar, köy mezarlıklarının bir kenarına gömülüyorlar. Halk bu mezarlıklara GARİPLER MEZARLIĞI adını takıyor. Çok köylerimizde bu isimleri hâlâ duyarız. Zavallı ve çilekeş askercikler. Yurtlarına kavuşmaya birkaç gün kala topraklarına gömülüyorlar. Oğlunu yıllarca bekleyip ona kavuşamayan bir ananın yaptığı türkü, şimdi bile kulaklarımızdadır:
“Ano Yemendir,
Gülü çemendir,
Giden gelmiyor,
Acep nedendir?”
Bütün bunlar Sultan Hamid’in zulmü değildir de nedir…?”
Hiçbir yorum yapmayacağım. Sadece, şunu söyleyeceğim ki; GEREKTİĞİNDE EZBER BOZMA CESARETİ GÖSTEREMEYEN, DOĞRU VE GERÇEK FİKİR ÜRETEMEZ.
Sırası geldikçe, Fahrettin ALTAY Paşa’dan alıntılar yapacağız.
Kitap, 1970 yılında İnsel Yayınları tarafından basılmıştır.