Uluslararası Petrol Şirketleri-II

04/05/2019 00:07 719

Uluslararası ilişkilerin bir konusunu oluşturan petrol ve bunun önemli bir parçası olan petrol şirketlerini konuşmaya devam ediyoruz. Geçen hafta Standard Oil Company’nin yasa dışı tekel oluşturmaktan dolayı ‘anti tröst’ yasasıyla birçok farklı tekel oluşturduğundan bahsetmiştim. Bu haftanın konusu ise Shell , Nobel ailesi ve piyasanın en güçlü isimlerinden biri olan  Rothschild’lar.

ABD ,1800 yılların sonunda petrol konusunda önemli bir tekel haline gelmişti ve o dönemin asıl konusu ABD’de bulunan petrolün Avrupa ve diğer kıtalara ulaştırması sorunuydu.  Petrol’ün taşınması kolay bir süreç değildi, o dönemde borular vasıtasıyla Avrupa ulaştırmakta oldukça maliyetli ve zor bir süreç gerektiriyordu. O yüzden gemiler içerisinde tahta fıçılara doldurulan petrol, Avrupa yolculuğuna başlamış oldu.

Ancak petrolün kaya gazı ile olan keşfi sadece ABD’de gerçekleşmedi. O dönem Bakü’de petrol oldukça yaygınlaşmaya başlamıştı. Peki, bu petrolü kim kontrol edecek ve imparatorluğunu bölgede ilan edecekti? Burada sahneye Nobel ailesi çıkıyor. Elindeki sermayenin tamamına yakın bir kısmını Bakü petrollerine yatıran Nobel ailesi, kısa sürede Bakü’deki petrolün çıkarılması, işlenmesi ve dağıtılması sürecini üstlenmiş oldu. Böylece petrol Rusya ve yakın coğrafyalara yayılmaya başladı. Ancak bu ülkelere petrolün dağıtılması dediğim gibi zor bir süreç çünkü petrol bulunduğu şeklin kabını alan ve sıvı bir madde. Bunun ulaştırılması da önemli bir sorun haline gelmiş oldu.

O dönemde sahneye Bakü’de bir demiryolu ağı ile bu petrollerin ulaşımını üstlenen Rothschild ailesi girdi. Böylece piyasaya bir rekabet unsuru eklenmiş oldu. Petrol şirketlerinin birbirine karşı üstünlük mücadelesi de başlamış oldu.  Rockefeller ve  Rothschild ailesi, birisi ABD’de diğeri Bakü’de, ikisinin de amacı Avrupa mücadelesi. Rockefeller ailesi bu süre zarfında fiyat düşürme politikası ile kontrolü kendi eline almaya uğraştı ancak bu başarılı olamayınca, çünkü Bakü’de bulunan petrolün kolay kolay tükeneceği ön görülmüyordu,  Bakü’de Nobel ailesinin elinde bulunan hisseleri alma mücadelesine başladı. Nobel ailesi buna sıcak bakmıyordu. Ve kısacası Standard Oil için, Avrupa kapıları bir türlü açılmakta zorlanıyordu.

Bu esnada Samuel Marcus adında bir İngiliz ,  Shell Transport and Trading Company adında bir şirket kurdu. Samuel, Hazal Deniz’in civarlarında yaptığı bir ziyaret sırasında petrol işinde çok kazanç olduğunu anladı, böylece, deniz kabuğu anlamına gelen Shell’i kurma düşüncesi aklına geldi. Ancak Bakü ve ABD’de zaten bu piyasaya hükmeden insanlar vardı onun düşüncesi petrolü daha çok Uzakdoğu, Güneydoğu Asya ve Çin gibi ulaşımın kolay olmadığı yerlere götürmekti. Sorun şu ki piyasayı hâkim olan bir Standard Oil vardı. Samuel’in şansını açan iki önemli gelişme yaşandı. Bunların bir tanesi Süveyş Kanal’ın açılması idi. Böylece, Kızıldeniz ve Akdeniz birleşti ve ulaşım daha da kolaylaştı. Diğer bir gelişme ise özel tankerin yapılması ile petrolün taşınmasının kolaylaşması oldu.

Petrolün serüveni burada bitmedi. Bahsedilecek birçok konu var. Ancak size anlattığım uluslararası petrol şirketlerinin kısa serüveni burada bitiyor. Anlatmadığım birçok konu da var üstelik. Bu yüzden size önereceğim bir kitap var. Petrolün etrafında kümelenen güç ve zenginlik savaşını, epik bir anlatımla ve kronolojik olarak veren  Daniel Yergin’in ‘Petrol : Para Ve Güç Çatışmasının Epik Öyküsü’’ adlı kitabı, sizi bilgilendirecek bir başucu kitap. Eğer bu konuya karşı ilgili iseniz, mutlaka başucu kitabı olarak bulundurun derim.