Adana Yahudileri

21/07/2017 21:34 2197

Yaklaşık 3 yıldır 5 Ocak Gazetesi ailesinin bir ferdi, olarak tüm ekip arkadaşlarım birlikte canla başla çalışıyoruz… Elbette bende kısa bir tatili hak ettim diye düşünüyorum… Gazete yönetiminden birkaç gün izin isterim. Fırsat bu fırsattır diyerek gitmediğim, görmediğim, hatır gönül koyan dostlarımı ziyaret ettim. Valla iyi oldu, nede iyi etmişim dersen yalan olmaz. Bilmediğim, hatta bu zamana kadar varlığından bile haberdar olmadığım bir kesimden haberdar oldum.

Adana Yahudileri…

Burada doğ, burada büyü, en fazla bilgi sahibi olma mesleği olan Gazetecilik yap ve bundan senin haberin olmasın çok kızdım kendime… Hatta dost sohbetinde Adana Yahudileri’nin Asri Mezarlıkta, mezar yerlerinin dahi olduğunun öğrendiğimde kendime olan kızgınlığım kat be kat arttı.

Peki o zaman ne yapmalıydım, iyiden iyiye meraklandım, hemen araştırma içerisine girdim söz konusu Yahudi aileleriyle ilgili geniş bir çalışması bulunan Rıfat N. Bali’nin derlediği gerçekten de arşivde bulunması gereken notlarını sözlerle paylaşmak istiyorum…

Anadolu’da yerleşik Yahudi cemaatlerinin nüfus açısından en küçüklerinden bir tanesi Adana

Yahudi cemaati;

TARİHSEL GEÇMİŞİ

Adana Yahudilerinin kökleri tarihte Kilikya dönemine kadar uzanmaktadır. Altıncı yüzyılda

Adana’daki Yahudiler “millet” ve “sinagog”a dayalı bir cemaat yapısını muhafaza

etmekteydiler. 1Ancak daha sonraki yıllarda buradaki Yahudi varlığı azalmıştır. Victor

Cuinet’ye göre Adana’da bir Yahudi varlığı söz konusu olmayıp herhangi bir aile

yaşamıyordu. Sadece son derece sefil koşullarda yaşayan iki veya üç kişiye rastlanmaktaydı.

Paris’te merkezi bulunan ve Yakın Doğu Yahudilerinin kültür eğitin ve zanaat düzeylerini

yükseltmek amacıyla Fransızca eğitim veren bir dizi okul açmış bulunan Alyans teşkilatı bir

ara Adana’da bir okul kurmayı tasarlamış ancak Türklerle Yahudiler arasındaki ilişkilerin

gergin olması nedeniyle Yahudilerin Adana’ya yerleşmeyecekleri kanısına varmış ve bu

tasarıdan vazgeçmişti.

Tarihçi Avram Galante “19. Yüzyılda Anadolu’nun çeşitli şehirlerden gelmiş olan Yahudiler

Adana’da yaşamaktalar ve ticaretle meşguller” yazmasına rağmen3 nüfüs istatistiklerine

bakıldığında Adana’da bir Yahudi varlığına ancak yirminci yüzyılın başında rastlanmaktadır.

Çeşitli kaynaklardan derlenen bilgilere dayanarak 19 ve 20. Yüzyıllardaki Adana’daki Yahudi

nüfusu şöyle özetlenebilir:

Bugün ise Adana Yahudi cemaatinin halihazır başkanı Vitali Meşulam’dan alınan bilgiye

göre nüfus 52 kişi ve yirmi aileden ibarettir. Bu elliiki kişilik nüfusun yirmibeşi erkek

yirmiyedisi kadındır. Nüfus genellikle orta yaşlı ve yaşlıdır. Genç sayısı on olup bunun biri

çalışma dokuzu ise ilk, orta, lise ve üniversite tahsillerine devam etmektedirler.

Adanalı Yahudilerle yapılmış olan bazı söyleşilerden derlenen bilgilere göre Yahudiler 1916

ila 1926 yılları arasında Bulgaristan ve Yunanistan’dan önce İstanbul’a oradan da İzmir ve

Konya yolu ile Adana’ya gelip yerleştiler. O yıllarda Adana’da yaklaşık yüz aile

yaşamaktaydı. Kurtuluş savaşı sırasında Fransızların Adana’yı işgalleri sırasında gerek Hanri

Gaston Mizrahi ve gerekse Hanri Gattegno Fransızlara karşı direnen Türkler cephesinde yer

aldılar . Hanri Gattegno Fransızlara ait silah ve cephane taşıyan bir treni ele geçirmesi üzerine

İstiklâl madalyası ile taltif edildi. 4 Adana’ya yerleşen Yahudiler İzmir, Edirne ve Van’dan

gelmişlerdir.

CUMHURİYET DÖNEMİNDE ADANA YAHUDİLERİ

Adana Yahudileri ile ilgili yazılı kaynakların kısıtlı olması nedeniyle Cumhuriyet

dönemindeki bu cemaat yaşantısı ve gelişimi hakkında çok fazla bir bilgi mevcut değildir.

Rastlanan ve akıllarda yer eden tek olay 11 Kasım 1942 yılında yürürlüğe girmiş olan Varlık

Vergisi Kanunu’dur.5 Bu kanundan Adana Yahudileri de olumsuz bir şekilde etkilendiler.

Tahakkuk edilşen vergiyi ödeyebilmek mallarını mülklerini sattılar ve vergiyi ödemeye

muvaffak oldular. Bu nedenle vergiyi ödeyemeyen gayrimüslim olmadığı için Adana’dan

Aşkale’ye giden herhangi bir gayrimüslim tüccar mevcut olmadı. (Devam edecek)